Các bài mới nhất

exoplanet
10 Tháng 7, 2024

Dữ liệu của Webb cho thấy một ngoại hành tinh có mùi trứng thối

by Bryan
Một ngoại hành tinh nổi tiếng với thời tiết chết chóc đang che giấu một đặc điểm kỳ lạ khác - nó ... có mùi trứng thối, theo một nghiên cứu mới của Đại học Johns Hopkins dựa trên dữ liệu từ kính thiên văn không gian James Webb.
quasar
07/07/2024

Quasar như một chuỗi ngọc nhờ thấu kính hấp dẫn trong hình ảnh của James Webb

by R.T
Hình ảnh mới của tháng từ Kính thiên văn không gian James Webb (NASA/ESA/CSA) cho thấy hiện tượng thấu kính hấp dẫn ở quasar RX J1131-1231, nằm cách Trái Đất khoảng sáu tỷ năm ánh sáng trong chòm sao Crater.
RCW 7
22/06/2024

Hình ảnh của Hubble: Một tinh vân đang biến đổi bởi sự tạo sao bên trong

by R.T
Hình ảnh này của Kính thiên văn không gian Hubble cho thấy một tập hợp hấp dẫn của khí và bụi liên sao. Được đặt tên là RCW 7, tinh vân này nằm cách Trái Đất chỉ hơn 5.300 năm ánh sáng trong chòm sao Puppis.
Mars
12/06/2024

Vận tốc âm thanh trên Sao Hỏa liên tục thay đổi

by R.T
Các nhà nghiên cứu đã làm sáng tỏ chi tiết về cách mà âm thanh hoạt động ở từng thời điểm và địa điểm khác nhau trên Sao Hỏa, và kết quả rất khác so với những gì chúng ta vốn quen thuộc trên Trái Đất.

Tin tức

Mars

Vận tốc âm thanh trên Sao Hỏa liên tục thay đổi

by R.T
Các nhà nghiên cứu đã làm sáng tỏ chi tiết về cách mà âm thanh hoạt động ở từng thời điểm và địa điểm khác nhau trên Sao Hỏa, và kết quả rất khác so với những gì chúng ta vốn quen thuộc trên Trái Đất.
nova

Một ngôi sao "mới" sắp xuất hiện trên bầu trời đêm ngay năm nay

Một ngôi sao mờ trên bầu trời đêm cách Hệ Mặt Trời của chúng ta 3.000 năm ánh sáng có thể sẽ sớm nhìn thấy được bằng mắt thường lần đầu tiên kể từ năm 1946 - và bạn có thể dễ dàng tìm thấy nó trên…
Venus

Nhật Bản mất liên lạc với tàu không gian Akatsuki

Cơ quan Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) cho biết họ đã mất liên lạc với tàu không gian Akatsuki đầy dũng cảm đang thăm dò Sao Kim.

Kiến thức

Hoạt động

22 năm VACA

22 năm VACA: Từ tính thực tiễn trong cuộc sống tới chính tương lai của Thiên văn học

by VACA
Sáng ngày 31 tháng 3 năm 2024, nhiều người yêu khoa học đã tới tham dự sự kiện "Thiên văn học trong sự phát triển và tương lai nhân loại" do Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) tổ chức với sự tham gia hợp tác và hỗ trợ của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Astronomy online class

Đăng ký khóa học thiên văn trực tuyến năm 2024 của VACA

VACA xin thông báo lịch học và kế hoạch tuyển sinh lớp học online dành cho người có tuổi tối thiểu là 16, gồm ba phần độc lập bắt đầu từ giữa tháng 4 năm 2024.
event 2024

Sự kiện: Thiên văn học trong sự phát triển và tương lai của nhân loại

Cuối tháng ba này, Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) sẽ tròn 22 năm từ ngày thành lập và bắt đầu hoạt động. VACA xin thông báo sự kiện khoa học sẽ tổ chức tại Hà Nội để người yêu khoa học…

Bài viết, Ý kiến

choices

Tự do ý chí có tồn tại? Cơ học lượng tử có quyết định tương lai của bạn?

by Dan Falk
Vào buổi sáng ngày 28 tháng 6 năm 1914, một sinh viên người Serbia gốc Bosnia tên là Gavrilo Princip đứng bên ngoài cửa hàng đồ ăn của Moritz Schiller gần Cầu Latin ở Sarajevo. Vào khoảng sau 10h45 sáng, một đoàn xe chở Đại công tước Franz Ferdinand, người kế vị ngai vàng Áo-Hung, đi qua gần chỗ của Princip. Anh ta đã rút một khẩu 0,38 (cỡ nòng 0,38 inch)…
Voyager 1 and Pale blue dot

Pale Blue Dot và sự cô độc của chúng ta trong vũ trụ

Đây là một bức ảnh nổi tiếng mà tôi thường đưa vào bài giảng của mình. Nhìn qua, bạn chẳng thấy nó có gì đặc biệt nếu không biết rằng nó là hình ảnh của chính Trái Đất chúng ta trong vũ trụ, được…
gravitational wave

Một kỷ nguyên mới của nghiên cứu đang mở ra

Đã có tới hai giải Nobel được trao cho sự xác nhận sóng hấp dẫn. Điều đó có lẽ có thể làm bạn hình dung phần nào về vai trò của loại bức xạ này. Việc kiểm chứng sự tồn tại của sóng hấp dẫn do chuyển…

Tài liệu, Tiện ích

21st century Astronomy

Thiên văn học thế kỷ 21: Hai thập kỷ đã qua, một tương lai phía trước

by VACA
Cuốn sách này là một tài liệu mang lại cho độc giả cái nhìn xuyên suốt về toàn bộ những giai đoạn phát triển của khoa học vũ trụ tính từ đầu thế kỷ cho tới nay. Cũng qua đó, người yêu khoa học cũng sẽ có một cái nhìn thoáng qua về những kỳ vọng của tương lai thông qua những phân tích chi tiết về viễn cảnh của những lĩnh vực mũi nhọn trong nghiên cứu vũ trụ,…
Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

[Ebook] Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn là cuốn sách có lượng tri thức toàn diện nhất từng được biên soạn bởi VACA. Sách được thực hiện dưới dạng từ điển tra cứu theo mục từ, với tổng số gần 2.000…
Death of the Milky Way

[Video] Cái chết của Milky Way

Thiên hà của chúng ta đã ra đời từ rất lâu, là nơi chứa toàn bộ Hệ Mặt Trời cùng ít nhất là hơn 100 tỷ ngôi sao khác. Nhưng nó không phải là vĩnh cửu. Milky Way đang chết. Trong tập phim này, bạn sẽ…

Giải trí

goose

Bái báo Alpha-Beta-Gamma, và trò đùa của George Gamow

by Đặng Vũ Tuấn Sơn
Việc tên những người ... không liên quan đôi khi xuất hiện trong những công bố khoa học chính thống (tức là họ không tham gia gì cả, đôi khi thậm chí có khi còn không hiểu chính nghiên cứu mà mình có đứng tên là đằng khác) ngày nay khá là phổ biến. Và đây là một câu chuyện vui, khi một gã bỗng nhiên thấy tên mình trong một bài báo khoa học nổi tiếng mà…
panspermia

Ý tưởng kỳ lạ về việc COVID-19 có nguồn gốc từ ngoài không gian

Nếu có gì đó mang chút màu sắc khôi hài ở đại dịch COVID-19 đã làm cả thế giới mệt mỏi và lo lắng suốt năm 2020, thì có lẽ đó là hàng loạt những giả thuyết kỳ quái về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên,…
Brahe

Cuộc đời kỳ lạ và cái chết bí ẩn của Tycho Brahe

Tycho Brahe (1546-1601) là một nhà thiên văn có ảnh hưởng lớn trong lịch sử khoa học. Ngoài những di sản để lại cho nhân loại, các tài liệu lịch sử còn ghi nhận những câu chuyện cho thấy ông đồng…

Vài năm gần đây, thiên văn học trở nên được chú ý hơn tại Việt Nam. Bằng chứng cụ thể chính là hoạt động của các tổ chức, câu lạc bộ thiên văn tại nhiều nơi trong nước; sách báo, tài liệu ngày một nhiều và rõ ràng nhất là sự chú ý của người dân đến các hiện tượng thiên văn như trận mưa sao băng Leonids có cực điểm vừa diễn ra vào đêm qua (17/11). Nhưng liệu điều đó có hoàn toàn là đáng mừng hay không thì chúng ta hãy thử một lần nhìn nhận lại xem sao.

 

 

Cách đây chừng 10 năm, nếu bạn nói bạn thích thiên văn hay là bạn đang đọc một cuốn sách thiên văn thì cứ 10 người nghe sẽ có từ 6 đến 7 người hỏi bạn "thiên văn là gì thế?", số còn lại thì sẽ tỏ ra chẳng có gì mặn mà cho lắm. Vài năm sau, khoảng 7-8 năm trước, thời gian mà CLB Thiên văn học trẻ Việt Nam (VACA) của chúng tôi được thành lập và có thể là 2 hay 3 năm sau đó nữa, với cùng tình huống đó, sẽ chỉ có khoảng 2 đến 3 người hỏi bạn thiên văn là gì, nhưng bù lại sẽ có 2 hoặc 3 người khác hỏi bạn toàn những vấn đề nào thời tiết, nào bói toán cứ như bạn là ... thầy phù thủy. Và hiển nhiên, vào những khoảng thời gian nêu trên thì người ta cũng chẳng mấy chú ý đến các hiện tượng thiên văn như nhật thực, nguyệt thực, sao băng .... Khoảng 3 năm gần đây thì sự chú ý của công chúng đến các hiện tượng thiên văn rõ ràng tăng lên rất nhanh. Các hiện tượng diễn ra trên bầu trời được chú ý đến mức đôi khi chỉ là trận mưa sao băng rất nhỏ mà năm nào cũng diễn ra nhiều lần, hay một hiện tượng nguyệt thực một phần không phải là hiếm có lắm mà lập tức không biết bao nhiêu phương tiện truyền thông đưa tin, không biết bao nhiêu con người biết đến. Có những lần thú thực là tôi (tác giả bài viết này) phát xấu hổ vì có bạn gọi điện hỏi quan sát một trận mưa sao băng đêm ấy sẽ diễn ra mà chính tôi còn chẳng nhớ ra hay có khi còn không biết.

 

Vẫn biết rằng xã hội phát triển, khoa học được chú ý đến nhiều thì người làm khoa học không thể không vui, nhưng liệu đó đã phải tất cả hay chưa?

Ngày hôm qua và hôm kia, tôi nhận được không ít cuộc điện thoại của phóng viên, biên tập viên các báo và cả độc giả yêu thiên văn của website thienvanvietnam.org hỏi về việc quan sát trận mưa sao băng Leonids sẽ diễn ra. Tất nhiên tôi luôn trả lời chính xác những gì tôi biết về sao băng, mưa sao băng và cả bản thân trận mưa sao băng mà tôi đã nhiều lần quan sát này. Tuy nhiên một hiện tượng thiên văn diễn ra trong khí quyển không thể không phục thuộc vào các yếu tố không khí, thời tiết. Vì không nắm được thời tiết cụ thể tại miền Trung và miền Nam nên tôi chỉ luôn nói rằng ở miền Bắc khả năng quan sát được là rất rất ít, chưa kể thời tiết mùa đông nhiệt độ ban đêm rất lạnh nên các báo nếu đăng bài thì nên khuyên các độc giả rất cân nhắc trước khi quyết định quan sát. Thức một đêm rồi vừa lạnh, vừa không quan sát được gì, biết đâu hôm sau lại mất cả đi học, đi làm, mà cái quan trọng nhất là sẽ mất hứng, mất lòng tin thì thật không nên chút nào. Thế nhưng trong khi đó thì rất nhiều tờ báo, diễn đàn, website đã đăng tin tung hê lên rằng trận mưa sao băng Leonids là trận lớn nhất trong năm và độc giả không nên bỏ lỡ cơ hội hiếm có. Việc này không phải lần đầu mà đã rất nhiều lần trong ít nhất 2 năm nay. Ví dụ như hồi giữa năm 2008 tự nhiên rất nhiều tờ báo gọi đến hỏi tôi về 1 trận mưa sao băng mà tôi còn phải tra sách mới nhớ ra, họ lí giải vì có 1 nhà thiên văn của Việt Nam (không tiện nêu tên) tiết lộ cho họ rằng nên "chuẩn bị chiêm ngưỡng một hiện tượng thiên văn kì thú". Với trách nhiệm là 1 người phổ biến kiến thức thiên văn tôi đành trả lời các phóng viên khi đó rằng đúng là có 1 trận mưa sao băng vào đêm đó nhưng độc giả cũng không nên quá kì vọng vì nó rất nhỏ thôi, và quả thật đêm đó không một nơi nào tại Việt Nam quan sát được dù chỉ một nhúm ... mưa bụi. Thậm chí từng có một số nhà thiên văn (có lẽ là không chuyên) của Việt Nam còn "không ngượng ngùng" tuyên bố lên mặt báo rằng "theo dự đoán của chúng tôi thì ..." hay là "chúng tôi quan sát thấy ..." trong khi thật ra những trận mưa sao băng diễn ra đều đặn hàng năm, năm nào Leonids chẳng rơi vào đêm 17 tháng 11, chỉ khác nhau giờ cực điểm thì đã có các tổ chức thiên văn lớn của thế giới dự đoán hộ, cứ đổi ra giờ Việt Nam là xong hết, thật không thể hiểu nổi.

Mỗi lần sau những bài tung hô vô căn cứ, làm cho mỗi độc giả tin rằng sắp được quan sát "một hiện tượng kì thú và tuyệt vời", người ta lại bỏ công thức đêm, có người hôm sau cảm lạnh, người thì phải nghỉ học hay nghỉ làm, để rồi cái thu lại được thật đơn giản là sự hụt hẫng, mất lòng tin vào những gì họ nghe được về thiên văn. Thiên văn là một khoa học, cho dù việc quan sát một hiện tượng chỉ mang tính đại chúng, giải trí, không có tính nghiên cứu thì cũng không thể vì thế mà làm nó mất chính xác một cách thái quá. Đã làm báo, đã đăng tin thì phóng đại, lựa lời là điều hiển nhiên không ai có thể trách nhưng đến mức sai lệch hết thì thật sự không ổn.

 

Qua bài viết này, trân trọng gửi mong muốn đến trước hết là các nhà thiên văn dù chuyên nghiệp hay không chuyên của Việt Nam đừng nên vì cái danh hão mà tung tin bừa bãi để tự hủy hoại lòng tin của người yêu khoa học. Các nhà báo, phóng viên, các độc giả yêu thiên văn cũng hãy nên hết sức thận trọng xác minh các nguồn tin mình nhận được để tránh hiểu nhầm không đáng có. Vì sự phát triển lành mạnh của khoa học Việt Nam!

 

Đặng Vũ Tuấn Sơn