Các bài mới nhất

supernova
23 Tháng 9, 2021

Giải quyết bí ẩn về điểm sáng rực rỡ trên bầu trời gần 900 năm trước

by Hồng Anh
Nguồn gốc của vụ nổ supernova cổ đại xảy ra vào năm 1181 sau Công Nguyên (SCN) vẫn còn là một bí ẩn trong 840 năm qua.
exoplanets
21/09/2021

Các hành tinh lạnh tồn tại khắp nơi trong thiên hà

by Minh Phương
Mặc dù hàng nghìn hành tinh đã được phát hiện trong thiên hà Milky Way, nhưng hầu hết đều nằm cách Trái Đất chưa đầy vài nghìn năm ánh sáng. Tuy nhiên, thiên hà của chúng ta có đường kính hơn 100.000 năm ánh sáng, gây khó khăn cho việc điều tra sự phân bố của các hành tinh. Nhưng giờ đây, một nhóm nghiên cứu đã tìm ra cách để vượt qua rào cản này.
Orion Nebula
21/09/2021

Phân tích về tác động của luồng khí tiền sao trong tinh vân Orion

by Minh Phương
Một nhóm nghiên cứu quốc tế do các nhà nghiên cứu từ Viện Vật lý thiên văn Canarias (IAC) dẫn đầu đã khám phá ra, với mức độ chi tiết cao hơn, các hiệu ứng vật lý và hóa học trong tác động của một luồng khí tiền sao bên trong tinh vân Orion. Nghiên cứu được thực hiện nhờ sử dụng các quan sát bằng kính thiên văn VLT và dữ liệu hình ảnh 20 năm của kính thiên văn không gian Hubble. Các quan sát cho thấy bằng chứng về sự nén và nhiệt độ tăng được tạo ra bởi sóng xung kích, cùng sự phá hủy các hạt bụi, dẫn đến sự gia tăng đáng kể độ phong phú của các nguyên tử sắt, niken và các nguyên tố nặng khác trong tinh vân Orion. Các kết quả gần đây đã được công bố trên Astrophysical Journal.
Young star
16/09/2021

Những ‘điểm nóng’ dày đặc trên một sao trẻ tiết lộ về Mặt Trời sơ khai

by Minh Phương
Các nhà thiên văn học có thể đã chụp được hình ảnh rõ nét nhất về vật chất va chạm với bề mặt của một ngôi sao trẻ, những phát hiện này có thể làm sáng tỏ việc Mặt Trời từng trông như thế nào trong giai đoạn sớm của nó.

Tin tức

Young star

Những ‘điểm nóng’ dày đặc trên một sao trẻ tiết lộ về Mặt Trời sơ khai

by Minh Phương
Các nhà thiên văn học có thể đã chụp được hình ảnh rõ nét nhất về vật chất va chạm với bề mặt của một ngôi sao trẻ, những phát hiện này có thể làm sáng tỏ việc Mặt Trời từng trông như thế nào trong giai đoạn sớm của nó.
M13

Hubble phát hiện các sao lùn trắng lão hóa chậm nhờ tiếp tục đốt cháy hydro

Quan điểm phổ biến rằng sao lùn trăng là các sao trơ và mờ dần một cách chậm chạp vừa bị thách thức bởi những quan sát từ kính thiên văn không gian Hubble của NASA/ESA. Một nhóm các nhà thiên văn…
galaxy merger

Các sao quá nặng có lẽ không phát nổ supernova mà lẳng lặng sụp đổ thành lỗ đen

Một vụ nổ supernova là kết thúc rực rỡ của một sao khổng lồ. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi của thang thời gian vũ trụ, ngôi sao nỗ lực hết mình để tiếp tục tỏa sáng nhưng rốt cục tự nó mờ dần đi và…

Kiến thức

Hoạt động

Astronomy Education

Tuyển sinh khóa học trực tuyến tháng 9-10 năm 2021

by VACA
Khóa học thiên văn trực tuyến thứ tư trong năm 2021 do VACA tổ chức sẽ bắt đầu vào cuối tháng 9 này. Chương trình học đúng trình tự, với hệ thống bài giảng được thiết kế tỉ mỉ và đã chứng minh thành công qua nhiều khóa học sẽ mang lại hệ thống kiến thức toàn diện nhất cho người yêu thích vật lý thiên văn.
Courses

Tuyển sinh khóa học trực tuyến tháng 6-7 năm 2021

Mùa hè đã tới, VACA tiếp tục tuyển sinh học viên cho các khóa học trực tuyến về thiên văn học và vật lý thiên văn. Đây là những khóa học cung cấp kiến thức cơ bản nhưng hết sức quan trọng, với nhiều…
Astronomy Education

VACA và hoạt động đào tạo kiến thức trực tuyến

Năm 2021, VACA đang tập trung nguồn lực vào việc phát triển các chương trình giáo dục và phổ biến kiến thức trực tuyến. Ngay lúc này, các lớp học vẫn đang tuyển sinh.

Bài viết, Ý kiến

time

Thời gian hoạt động như thế nào?

by Minh Phương
Khi bàn về thời gian, bạn rất dễ nhanh chóng bị lạc vào sự phức tạp của chủ đề. Thời gian ở xung quanh chúng ta - nó luôn tồn tại và là cơ sở để chúng ta ghi nhận lại sự sống trên Trái Đất. Đó là hằng số giữ cho thế giới, Hệ Mặt Trời và thậm chí cả vũ trụ hoạt động đều đặn.
universe

Những bí ẩn lớn của vũ trụ đợi được khám phá trong thế kỷ này

Một thế kỷ qua đã ghi nhận những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc của loài người trong việc khám phá và nhận thức về vũ trụ. Những bước nhảy đó đã làm thay đổi vĩnh viễn cách mà nhân loại chúng ta nhìn…

Tài liệu, Tiện ích

Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

[Ebook] Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

by VACA
Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn là cuốn sách có lượng tri thức toàn diện nhất từng được biên soạn bởi VACA. Sách được thực hiện dưới dạng từ điển tra cứu theo mục từ, với tổng số gần 2.000 định nghĩa về: các qui ước và đơn vị trong thiên văn học; các thuật ngữ vật lý thiên văn; tên các hành tinh, vệ tinh, hành tinh lùn, sao chổi, tiểu hành tinh;…
Death of the Milky Way

[Video] Cái chết của Milky Way

Thiên hà của chúng ta đã ra đời từ rất lâu, là nơi chứa toàn bộ Hệ Mặt Trời cùng ít nhất là hơn 100 tỷ ngôi sao khác. Nhưng nó không phải là vĩnh cửu. Milky Way đang chết. Trong tập phim này, bạn sẽ…
Dark history of the Solar System

[Video] Lịch sử đen tối của Hệ Mặt Trời

Hệ Mặt Trời của chúng ta ra đời cách đây đã hơn 4,5 tỷ năm. Mặc dù chúng ta đang có một hành tinh tuyệt vời để sinh sống, nhưng thực tế là cả hệ hành tinh này đã trải qua một lịch sử đầy dữ dội với…

Giải trí

panspermia

Ý tưởng kỳ lạ về việc COVID-19 có nguồn gốc từ ngoài không gian

by VACA
Nếu có gì đó mang chút màu sắc khôi hài ở đại dịch COVID-19 đã làm cả thế giới mệt mỏi và lo lắng suốt năm 2020, thì có lẽ đó là hàng loạt những giả thuyết kỳ quái về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên, trong số đó, có một giả thuyết đủ xa vời nhưng lại cũng có vẻ hợp lý khi nhìn theo một số góc độ, đó là ý tưởng cho rằng virus corona mang theo bệnh dịch này đã…
Brahe

Cuộc đời kỳ lạ và cái chết bí ẩn của Tycho Brahe

Tycho Brahe (1546-1601) là một nhà thiên văn có ảnh hưởng lớn trong lịch sử khoa học. Ngoài những di sản để lại cho nhân loại, các tài liệu lịch sử còn ghi nhận những câu chuyện cho thấy ông đồng…

Liệu có khả năng cho một ngày tận diệt của cả thế giới vào sang năm, năm 2012? Những cơ sở nào làm cho người ta tin vào sự kiện này nhiều đến thế, chúng ta hãy cùng thử phân tích xem sao.

Đầu năm 2008, lần đầu tiên một website tiếng Việt đề cập đến vấn đề ngày tận thế này, chính là một bài viết của Thienvanvietnam.org, bài viết có đề cập đến nhiều khả năng dự đoán về ngày tận thế có thể đến trong khoảng đầu thế kỉ 21 này, trong đó có việc dự đoán của lịch Maya rằng ngày 21 tháng 12 năm 2012 sẽ là ngày tận thế của Trái Đất.


Nếu như vào đầu năm 2008 chúng ta còn tới gần 5 năm để đợi cái ngày được dự đoán này thì đến giờ nó đã đến rất gần chỉ còn hơn 1 năm nữa.  năm gần đây, các báo chí trên thế giới cũng như của Việt Nam thi nhau đưa các tin rất giật gân và ... dọa trẻ con về sự kiện tận thế này, có một số báo của Việt nam còn không ngần ngại tự ý copy y nguyên một số đoạn trong 2 bài viết nêu trên của Thienvanvietnam.org để làm dẫn chứng, mọi việc tiếp tục được chú ý nhiều hơn vào thời gian gần đây (nửa đầu năm 2011) phần vì thời điểm 2012 nêu trên đã khá gần, phần vì những hiện tượng thiên văn, địa chất diễn ra khá thường xuyên trong thời gian qua được nhiều người tin rằng đó là những dấu hiệu của tận thế như những trận động đất dữ dội vừa qua ở Thái Bình Dương, hay sao chổi Elenin sẽ đi qua rất gần Trái Đất vào cuối năm nay ... Các thuật ngữ quen thuộc như ngày tận thế (doomsday), hành tinh X, Apocalipse ... phổ biến trên khắp các website của thế giới. Vân vân và ... vân vân...

Lịch Maya và sự kết thúc của chu kì hơn 5000 năm
Chúng ta hãy quay lại với căn nguyên đầu tiên để ngày 21 tháng 12 năm 2012 được tin là ngày tận thế của loài người và qua đó xem xét xem liệu có thật sự sẽ có một ngày tận thếhay không.

Như các độc giả yêu thiên văn đã đọc ở bài viết "Có phải ngày tận thế của chúng ta sẽ đến vào năm 2012", có thể thấy rằng ngày tận thế được dự đoán này là ngày cuối cùng trong lịch của người Maya - một nền văn minh rất phát triển vào khoảng từ năm 250 đến 900 sau Công Nguyên (CN) tại Trung Mỹ và nổi tiếng với các công trình kiến trúc độc đáo và kiến thức về thiên văn cũng như chiêm tinh học thời điểm đó.
Tôi nghĩ cần có đôi dòng trước hết giải thích cho độc giả qua về hệ thống lịch này và tại sao nó lại kết thúc vào ngày 21 tháng 12 năm sau.
Người Maya ban đầu sử dụng 2 chu kì lịch cơ bản (như chu kì năm của chúng ta hiện nay) là lịch Tzolk’in kéo dài 260 ngày và lịch Haab kéo dài  gần bằng độ dài 365 ngày của dương lịch ngày nay, ngoài ra còn chia ra thành chu kì ngắn 13 ngày và chu kì dài 20 ngày. Sau đó người Maya kết hợp 2 hệ thống lịch này thành một chu kì kéo dài 52 năm (tương đương với độ dài tương đối của một thế hệ/triều đại). Như vậy cứ mỗi khi hết chu kì 52 năm thì lịch của họ sẽ lại phải viết lại (ta nên nhớ khi đó người Maya không sử dụng hệ thống lịch đánh số năm như ngày nay ta dùng tức là số năm tăng lên bao nhiêu cũng được). Để có một chu kì dài hơn người Maya sáng tạo ra một cách tính lịch hiệu quả hơn sử dụng 5 giá trị chu kì với số 13 và số 20 là những giá trị cơ bản được sử dụng (theo quan niệm của nền văn minh này thì đây là 2 con số có vị trí cao nhất tượng trưng cho sự tuyệt đối). Họ chọn một ngày tương đương với lịch chúng ta hiện nay là ngày 11 tháng 8 năm 3114 trước CN để làm ngày đầu tiên của chu kì dài này (được tin rằng đó là ngày bắt đầu của thế giới và văn minh mới), ngày đó được kí hiệu là 0.0.0.0.1, những ngày tiếp theo sẽ là 0.0.0.0.2, 0.0.0.0.3, ...
Đến ngày 19 kí hiệu sẽ là 0.0.0.0.19, ngày thứ 20 sẽ được làm tròn sang hàng số tiếp theo và sẽ là 0.0.0.1.0, ngày 21 là 0.0.0.1.1 , đến ngày thứ 39 là 0.0.0.1.19 và ngày 40 là 0.0.0.2.0, cứ như thế từng con số ở các hàng tiếp theo  sẽ được tăng dần đến 19 trước khi chuyển qua hàng tiếp. (riêng hàng từ 2 chỉ tính đến 17 và hàng thứ 5 tức là hàng ngoài cùng chỉ đến 13). Hàng ngoài cùng (đơn vị cao nhất) được qui ước chỉ có giá trị cực đại là 13, tức là ngày cuối cùng trong chu kì sẽ là 13.0.0.0.0, ngày này tương đương với sự kết thúc của chu kì lịch dài 5126 năm. Ngày được qui ước là 13.0.0.0.0 này tương đương với ngày 21 tháng 12 năm 2012 sắp tới.

Chu kì kết thúc và ngày tận thế
Bản thân người Maya tin rằng sẽ có một biến đổi to lớn hay một sự thay thế vĩ đại nào đó mỗi khi một chu kì dài kết thúc. Họ tin rằng ngày 11 tháng 8 năm 3114 trước CN (ngày 0.0.0.0.1) đã là ngày sáng tạo ra văn minh và thế giới ngày nay của con người thay thế cho một thời kĩ cũ, và do đó ngày kết thúc có thể chuyện đó sẽ lại xảy ra, loài người có thể sẽ bị quét sạch và có thể được thay thế bởi một kỉ nguyên mới.
Đề tài này đã được khai thác trong bộ phim năm 2007 "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skulls" trong đó Harrison Ford phải tập hợp được 13 chiếc sọ người trong truyền thuyết Maya để cứu thế giới nếu không Trái Đất sẽ bị đánh bật khỏi trục quay hiện tại của nó.

Từ năm 1995 đến nay, còn có những tin đồn trên mạng xuất phát từ 1 website rằng có một hành tinh X sẽ đi qua quĩ đạo Trái Đất vào khoảng thời gian này và sẽ va chạm mạnh với Trái Đất và đó sẽ là ngày tận thế, biết đâu nó sẽ rơi vào đúng ngày 21 tháng 12 năm 2012 như lịch Maya đề cập.
Tuy vậy chúng ta nên biết rằng các nhà thiên văn đều phủ nhận thông tin này, và nếu một hành tinh hay tiểu hành tinh đủ lớn để va chạm và phá hủy Trái Đất chỉ còn hơn 1 năm sẽ tới đây thì hẳn rằng nó đã được quan sát thấy từ rất lâu. Cũng như việc động đất mấy tháng trước ở Thái Bình Dương chỉ đơn thuần là các dịch chuyển thạch quyển trên lớp vỏ Trái Đất vẫn xảy ra trong hàng trăm triệu năm qua, đừng quên rằng với thời gian sống ngắn ngủi chỉ vài chục năm của chúng ta thì việc này có thể là hiếm hoi và đặc biệt nhưng với tuổi thọ hàng tỷ năm của hành tinh này thì đó là một hoạt động khá thường xuyên. Còn việc sao chổi Elenin bay rất sát Trái Đất thực tế không những không có gì đáng lo lắng mà còn là một cơ hội tuyệt vời cho các nhà thiên văn nói riêng cũng như tất cả người yêu thiên văn nói chung có dịp quan sát rất chi tiết một sao chổi. Ngay cả việc Hệ Mặt Trời đang tiến tới gần mặt phẳng chính của thiên hà, với khoảng cách khổng lỗ trong thiên hà thì nếu như vào một thời điểm nó có thể phá hủy Trái Đất thì lúc này trước đó chỉ hơn 1 năm các lực của nó cũng đã đủ làm ra không biết bao nhiêu thảm họa chứ không thể yên bình thế này.

Tiên đoán có vẻ rõ ràng nhất và cũng là căn nguyên ban đầu là sự kết thúc của chu kì dài trong lịch Maya, xin được trích lời của tiến sĩ Karl Kruszelnicki trong cuốn “The Great Moments in Science“ (những khoảnh khắc vĩ đại của khoa học)
"Khi một cuốn lịch đi hết chu kì của nó, nó sẽ được lật tiếp để đi sang chu kì tiếp theo. Trong lịch phương Tây của chúng ta, sau ngày 31 tháng 12 không phải là tận thế mà là ngày 1 tháng 1. Vậy thì ngày 13.0.0.0.0 của người Maya sẽ được nối tiếp bằng ngày 0.0.0.0.1 tức là ngày 22 tháng 12 năm 2012 - chỉ còn vài ngày để mua sắm cho Giáng sinh"

Vậy bạn hãy cứ yên tâm rằng sẽ chẳng có ngày tận thế nào vào sang năm và hãy bỏ ngay những ý nghĩ ngớ ngẩn về việc chuẩn bị một cái kết hấp dẫn cho mình. Và đừng quên bài viết này được thực hiện vào ngày 12 tháng 7 năm 2011 (ngày 12.19.18.9.12 theo lịch Maya), nếu bạn đọc bài viết này sau ngày 21 tháng 12 năm 2012 đừng quên uống mừng vì bạn là người vinh dự sống xuyên 2 chu kì dài của người Maya.

Đặng Vũ Tuấn Sơn (CLB Thiên văn học trẻ Việt Nam - VACA)
http://dangvutuanson.info

Bài viết có tham khảo một số thông tin từ Mayacalendar.com Universetoday.com

Vui lòng ghi rõ tên tác giả và nguồn trích dẫn www.thienvanvietnam.org khi copy bài viết này