20 năm VACA
Tháng 11 năm 2017
Kỷ niệm 20 năm thành lập VACA
Kỷ niệm 20 năm thành lập VACA
Hoạt động đào tạo của VACA
Hoạt động đào tạo của VACA
 20 năm VACA
Quan sát nhật thực một phần 21/06/2020.
Các sách đã xuất bản của VACA
Các sách đã xuất bản của VACA
  20 năm VACA
Khơi dậy tinh thần khám phá
 20 năm VACA
"Ngày hội thiên văn Việt Nam", 06/10/2007.
Kỷ niệm 20 năm thành lập VACA
Kỷ niệm 20 năm thành lập VACA

Các bài mới nhất

Abell 1351
26 Tháng 6, 2022

Một cụm thiên hà khổng lồ trong hình ảnh của Hubble

by Bryan
Kính thiên văn không gian Hubble của NASA và ESA đã chụp ảnh cụm thiên hà lớn này bằng máy ảnh trường rộng số 3 gắn trên kính. Cụm thiên hà có tên là Abell 1351 và nằm trong khu vực của chòm sao Ursa Major (Gấu Lớn).
crater
25/06/2022

Lunar Reconnaissance Orbiter phát hiện hố va chạm tên lửa ở Mặt Trăng

by R.T
Các nhà thiên văn học đã phát hiện ra một tên lửa đang lao vào Mặt Trăng hồi năm ngoái. Vụ va chạm cuối cùng đã xảy ra vào mùng 4 tháng 3 năm nay, và mới đây vệ tinh thăm dò Mặt Trăng Lunar Reconnaissance Orbiter của NASA đã phát hiện thấy hố va chạm để lại sau sự kiện này.
Lost Hammer
24/06/2022

Một mô hình hoàn chỉnh cho sự sống trên Sao Hỏa?

by Hồng Anh
Môi trường có độ mặn cực kỳ cao, lạnh giá và gần như không có oxy nằm phía dưới lớp băng vĩnh cửu của dòng suối Lost Hammer (trên đảo Axel Heiberg thuộc vùng Nunavut) ở High Arctic (tức chỉ các phần lãnh thổ nằm trong vòng Bắc Cực) của Canada tương tự như môi trường ở một số nơi nhất định trên Sao Hỏa. Vì thế, nếu bạn muốn biết thêm về các loại dạng sống mà có thể đã từng tồn tại - hoặc vẫn đang tồn tại - trên Sao Hỏa thì đây là một nơi tuyệt vời để tìm hiểu.
galaxies
22/06/2022

Các nhà thiên văn khám phá cách mà các thiên hà tạo thành nhờ sáp nhập

by Vũ Dũng
Các nhà thiên văn học tại Vương quốc Anh đã công bố một nghiên cứu về cách mà các thiên hà giống như Milky Way của chúng ta được hình thành trong khoảng thời gian hơn 10 tỷ năm trong vũ trụ, thông qua sự va chạm của rất nhiều thiên hà riêng biệt.

Tin tức

galaxies

Các nhà thiên văn khám phá cách mà các thiên hà tạo thành nhờ sáp nhập

by Vũ Dũng
Các nhà thiên văn học tại Vương quốc Anh đã công bố một nghiên cứu về cách mà các thiên hà giống như Milky Way của chúng ta được hình thành trong khoảng thời gian hơn 10 tỷ năm trong vũ trụ, thông qua sự va chạm của rất nhiều thiên hà riêng biệt.
Hot Jupiter

Những manh mối mới về sự hình thành của các Sao Mộc nóng

Kể từ khi Sao Mộc nóng (hot Jupiter - chỉ những hành tinh khí khổng lồ nằm gần sao mẹ của chúng) lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1995, các nhà thiên văn học đã cố gắng tìm hiểu về sự hình thành…
FAST Telescope

Trung Quốc cho rằng họ có thể đã thu được tín hiệu của người ngoài hành tinh

Trung Quốc vừa tuyên bố rằng kính thiên văn khổng lồ có tên là Thiên Nhãn (天眼 / Sky Eye) của họ dường như đã thu được tín hiệu từ một nền văn minh ngoài Trái Đất.

Kiến thức

Kính thiên văn của tương lai và những bí ẩn chờ được khám phá

in Dụng cụ thiên văn by Hieu Nguyen
Vũ trụ luôn bí ẩn và cuốn hút với loài người suốt từ thời xa xưa. Đã hơn 4 thế kỷ trôi qua kể từ khi Galileo Galilei hướng chiếc kính thiên văn đầu tiên lên bầu trời. Nhân loại đã có những bước phát triển vĩ đại về nhận thức nhờ việc quan sát được ngày càng sâu hơn vào vũ trụ.
Andromeda galaxy

Điều gì sẽ tới khi Milky Way va chạm với Andromeda

4,5 tỷ năm nữa tính từ lúc này, thiên hà của chúng ta sẽ trải qua biến động lớn nhất trong suốt lịch sử của nó. Đó là khi nó va chạm với thiên hà Andromeda. Từ hàng trăm triệu năm trước đó, nếu như…
Higgs - CERN

Hạt Higgs và trường Higgs: một giải thích tổng quát và dễ hiểu

Năm 2012, một đối tượng đặc biệt của vật lý đã được phát hiện: boson Higgs. Việc đó không chỉ mang lại giải Nobel cho hai nhà khoa học tiên phong trong việc dự đoán sự tồn tại của nó, mà còn mang tới…

Hoạt động

kids with telescope

Các bạn nhỏ trong ngày khai giảng khóa học "Khám phá vũ trụ" hè 2022

by VACA
Sáng 04/06/2022, buổi học tập và sinh hoạt đầu tiên của các bạn nhỏ trong chương trình "Khám phá vũ trụ" hè 2022 của VACA đã mang lại nhiều tri thức và trải nghiệm thú vị cho học viên nhỏ tuổi tới tham dự.
Astronomy Education

Khám phá Vũ trụ hè 2022 cùng VACA

Mùa hè đã tới và các em học sinh chuẩn bị bước vào kỳ nghỉ hè đầy háo hức với những cơ hội và trải nghiệm đang đợi phía trước. VACA xin thông báo tuyển sinh lớp học thiên văn dành cho các bạn nhỏ…
courses

Thông tin khóa học thiên văn trực tuyến đầu tiên năm 2022

Khóa học thiên văn trực tuyến đầu tiên trong năm 2022 của VACA sẽ bắt đầu từ đầu tháng 5 và kết thúc vào giữa tháng 7 tới đây.

Bài viết, Ý kiến

time

Thời gian hoạt động như thế nào?

by Minh Phương
Khi bàn về thời gian, bạn rất dễ nhanh chóng bị lạc vào sự phức tạp của chủ đề. Thời gian ở xung quanh chúng ta - nó luôn tồn tại và là cơ sở để chúng ta ghi nhận lại sự sống trên Trái Đất. Đó là hằng số giữ cho thế giới, Hệ Mặt Trời và thậm chí cả vũ trụ hoạt động đều đặn.
universe

Những bí ẩn lớn của vũ trụ đợi được khám phá trong thế kỷ này

Một thế kỷ qua đã ghi nhận những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc của loài người trong việc khám phá và nhận thức về vũ trụ. Những bước nhảy đó đã làm thay đổi vĩnh viễn cách mà nhân loại chúng ta nhìn…

Tài liệu, Tiện ích

21st century Astronomy

Thiên văn học thế kỷ 21: Hai thập kỷ đã qua, một tương lai phía trước

by VACA
Cuốn sách này là một tài liệu mang lại cho độc giả cái nhìn xuyên suốt về toàn bộ những giai đoạn phát triển của khoa học vũ trụ tính từ đầu thế kỷ cho tới nay. Cũng qua đó, người yêu khoa học cũng sẽ có một cái nhìn thoáng qua về những kỳ vọng của tương lai thông qua những phân tích chi tiết về viễn cảnh của những lĩnh vực mũi nhọn trong nghiên cứu vũ trụ,…
Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

[Ebook] Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn là cuốn sách có lượng tri thức toàn diện nhất từng được biên soạn bởi VACA. Sách được thực hiện dưới dạng từ điển tra cứu theo mục từ, với tổng số gần 2.000…
Death of the Milky Way

[Video] Cái chết của Milky Way

Thiên hà của chúng ta đã ra đời từ rất lâu, là nơi chứa toàn bộ Hệ Mặt Trời cùng ít nhất là hơn 100 tỷ ngôi sao khác. Nhưng nó không phải là vĩnh cửu. Milky Way đang chết. Trong tập phim này, bạn sẽ…

Giải trí

panspermia

Ý tưởng kỳ lạ về việc COVID-19 có nguồn gốc từ ngoài không gian

by VACA
Nếu có gì đó mang chút màu sắc khôi hài ở đại dịch COVID-19 đã làm cả thế giới mệt mỏi và lo lắng suốt năm 2020, thì có lẽ đó là hàng loạt những giả thuyết kỳ quái về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên, trong số đó, có một giả thuyết đủ xa vời nhưng lại cũng có vẻ hợp lý khi nhìn theo một số góc độ, đó là ý tưởng cho rằng virus corona mang theo bệnh dịch này đã…
Brahe

Cuộc đời kỳ lạ và cái chết bí ẩn của Tycho Brahe

Tycho Brahe (1546-1601) là một nhà thiên văn có ảnh hưởng lớn trong lịch sử khoa học. Ngoài những di sản để lại cho nhân loại, các tài liệu lịch sử còn ghi nhận những câu chuyện cho thấy ông đồng…
Antimatter

Sự ra đời của vật lý học tương đối của Einstein đã cho chúng ta hiểu hơn về vật chất xung quanh, về tính chất sóng của hạt và tính chất hạt trong mỗi sóng. Nó cũng là cơ sở để phát hiện ra một dạng vật chất đặc biệt, liên quan nhưng trái ngược và đối xứng với tất cả những dạng vật chất hàng ngày chúng ta có thể cảm biết : phản vật chất.

Lịch sử

 -Trên cơ sở lý thuyết tương đối, lần đầu tiên phản vật chất và các hạt của nó (phản hạt) được dự đoán bởi nhà vật lý lý thuyết Paul Dirac (1902-1984, Đồng giải Nobel vật lý năm 1933 với Erwin Schrödinger về lý thuyết nguyên tử).

-Đến năm 1932, phản hạt đầu tiên được phát hiện bởi Carl David Anderson (1905-1991), đó là một phản hạt của hạt electron với cùng khối lượng và giá trị điện tích, nhưng điện tích của hạt này trái dấu với electron, nó mang điện tích dương. Hạt này được đặt tên là positron, phát hiện đã mang lại giải Nobel Vật lý năm 1936 cho Anderson.

-Năm 1955, Emilio Segrè và Owen Chamberlain sử dụng một máy gia tốc tại đại học Berkeley phát hiện ra loại phản hạt thứ hai, hạt antiproton (phản hạt của proton), hạt này mang điện tích âm (trong khi proton mang điện tích dương) (sau này người ta biết rằng proton tạo thành từ các quark và do đó các antiproton tất nhiên phải tạo thành từ antiquark/phản quark), giải Nobel năm 1959 được trao cho hai nhà khoa học nêu trên vì phát hiện này.

Năm 1956, antineutron (phản hạt của neutron) được phát hiện bởi Bruce Cork khi quan sát sự va chạm của các proton tại phòng thí nghiệm Lawrence Berkeley

-Sau khi phát hiện ra đủ phản hạt của 3 loại hạt cấu tạo nên một nguyên tử của vật chất thông thường, câu hỏi đặt ra là liệu các hạt này có thể kế hợp với nhau như hạt thường không. Câu trả lời có vào năm 1965 với việc phát hiện ra antinuclei (phản hạt nhân), sự kết hợp giữa một antiproton và một antineutron đã tạo ra một antideuteron )phản hạt của hạt deuteri - hydro nặng)

-Năm 1995, đáp án cuối cùng cho bài toàn về sự tồn tại của phản vật chất hoàn chỉnh như đối với vật chất thông thường được giải đáp khi người ta tạo ra được antiatom (phản nguyên tử) của nguyên tử hydro bằng sự kết hợp của positron và antiproton.


(Nguyên tử Hydro và phản hạt của nó)

Tính đối xứng

Lý thuyết của Dirac dự đoán rằng tồn tại một tính đối xứng của hạt và phản hạt. Có nghĩa là: mỗi hạt bất kì sẽ luôn tồn tại một phản hạt của chính nó với cùng khối lượng và điện tích trái dấu. Khi có năng lượng đủ cao, hạt sẽ tự tạo ra phản hạt của mình. Khi hạt gặp phản hạt của chính mình, cả hai sẽ cùng tiêu hủy và trở về dưới dạng năng lượng. Nhiều bộ phim viễn tưởng đã từng làm ra những quả bom hay những cuộc tấn công của người hành tinh khác bằng phản hạt, sẽ là không thể chống lại vì những bức tường vật chất thông thường để chống bom sẽ cùng tan biến với phản vật chất khi gặp nhau. Tuy nhiên chúng ta có thể yên tâm vì viễn cảnh đó khó mà có thể xảy ra vì việc tạo ra vài chục hay vài trăm phản hạt hiện nay đã là rất khó khăn, không máy gia tốc nào có thể tạo ra dù chỉ một viên đạn bằng phản hạt. Còn nếu một người hành tinh nào đó sống tại nơi chỉ có toàn phản hạt thì khi đến tấn công Trái Đất, vấn đề của họ sẽ là vật chất của chúng ta lại chính là phản vật chất của họ.

 

Bất đối xứng từ Big Bang

Mô hình vũ trụ hiện đại với sự có mặt của phản vật chất cho rằng ở thời điểm vũ trụ sinh ra nhờ vụ nổ Big Bang, vật chất và phản vật chất cùng được sinh ra và ném đi xa. Tính đối xứng như nêu trên cho biết năng lượng cao, hạt có thể sinh ra phản hạt và tự hủy lẫn nhau. Như vậy trong lịch sử vũ trụ, các hạt và phản hạt khi có cơ hội tiếp xúc sẽ hủy lẫn nhau. Câu hỏi đặt ra là: như vậy phải có một sự bất đối xứng khi mà số lượng hạt chiếm ưu thế hơn hẳn số lượng phản hạt, vì nếu chúng bằng nhau thì chắc vũ trụ đã tự tiêu hủy rất nhanh.

Đến nay đây vẫn là một câu hỏi chưa được giải đáp của vật lý và thiên văn học. Có thể do các thăng giáng năng lượng ban đầu làm lượng hạt lớn hơn phản hạt, cũng có thể ở một phần vũ trụ chưa nhìn thấy lại là thế giới của phản hạt.

Có thể chúng ta nói rằng mình may mắn vì đã sinh ra trong 1 thế giới toàn hạt chứ không phải phản hạt, cũng không sai. Nhưng hãy lưu ý rằng từ "phản" (anti) ở đây mang ý nghĩa tương phản, đối xứng, có nghĩa nếu như bạn sinh ra trong thế giới đối xứng với thế giới hiện nay, thì khi đó các phản hạt lại là hạt của bạn và các hạt trong thế giới này mới được gọi là phản hạt.

 

Tháng 4 năm 2011

Đặng Vũ Tuấn Sơn

Vui lòng ghi rõ tên tác giả và nguồn thienvanvietnam.org khi bạn sử dụng bài viết này.

 

Đọc thêm:

Thế giới hạt cơ bản
Vật chất tối và năng lượng tối