Các bài mới nhất

exoplanet
10 Tháng 7, 2024

Dữ liệu của Webb cho thấy một ngoại hành tinh có mùi trứng thối

by Bryan
Một ngoại hành tinh nổi tiếng với thời tiết chết chóc đang che giấu một đặc điểm kỳ lạ khác - nó ... có mùi trứng thối, theo một nghiên cứu mới của Đại học Johns Hopkins dựa trên dữ liệu từ kính thiên văn không gian James Webb.
quasar
07/07/2024

Quasar như một chuỗi ngọc nhờ thấu kính hấp dẫn trong hình ảnh của James Webb

by R.T
Hình ảnh mới của tháng từ Kính thiên văn không gian James Webb (NASA/ESA/CSA) cho thấy hiện tượng thấu kính hấp dẫn ở quasar RX J1131-1231, nằm cách Trái Đất khoảng sáu tỷ năm ánh sáng trong chòm sao Crater.
RCW 7
22/06/2024

Hình ảnh của Hubble: Một tinh vân đang biến đổi bởi sự tạo sao bên trong

by R.T
Hình ảnh này của Kính thiên văn không gian Hubble cho thấy một tập hợp hấp dẫn của khí và bụi liên sao. Được đặt tên là RCW 7, tinh vân này nằm cách Trái Đất chỉ hơn 5.300 năm ánh sáng trong chòm sao Puppis.
Mars
12/06/2024

Vận tốc âm thanh trên Sao Hỏa liên tục thay đổi

by R.T
Các nhà nghiên cứu đã làm sáng tỏ chi tiết về cách mà âm thanh hoạt động ở từng thời điểm và địa điểm khác nhau trên Sao Hỏa, và kết quả rất khác so với những gì chúng ta vốn quen thuộc trên Trái Đất.

Tin tức

Mars

Vận tốc âm thanh trên Sao Hỏa liên tục thay đổi

by R.T
Các nhà nghiên cứu đã làm sáng tỏ chi tiết về cách mà âm thanh hoạt động ở từng thời điểm và địa điểm khác nhau trên Sao Hỏa, và kết quả rất khác so với những gì chúng ta vốn quen thuộc trên Trái Đất.
nova

Một ngôi sao "mới" sắp xuất hiện trên bầu trời đêm ngay năm nay

Một ngôi sao mờ trên bầu trời đêm cách Hệ Mặt Trời của chúng ta 3.000 năm ánh sáng có thể sẽ sớm nhìn thấy được bằng mắt thường lần đầu tiên kể từ năm 1946 - và bạn có thể dễ dàng tìm thấy nó trên…
Venus

Nhật Bản mất liên lạc với tàu không gian Akatsuki

Cơ quan Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) cho biết họ đã mất liên lạc với tàu không gian Akatsuki đầy dũng cảm đang thăm dò Sao Kim.

Kiến thức

Hoạt động

22 năm VACA

22 năm VACA: Từ tính thực tiễn trong cuộc sống tới chính tương lai của Thiên văn học

by VACA
Sáng ngày 31 tháng 3 năm 2024, nhiều người yêu khoa học đã tới tham dự sự kiện "Thiên văn học trong sự phát triển và tương lai nhân loại" do Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) tổ chức với sự tham gia hợp tác và hỗ trợ của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Astronomy online class

Đăng ký khóa học thiên văn trực tuyến năm 2024 của VACA

VACA xin thông báo lịch học và kế hoạch tuyển sinh lớp học online dành cho người có tuổi tối thiểu là 16, gồm ba phần độc lập bắt đầu từ giữa tháng 4 năm 2024.
event 2024

Sự kiện: Thiên văn học trong sự phát triển và tương lai của nhân loại

Cuối tháng ba này, Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) sẽ tròn 22 năm từ ngày thành lập và bắt đầu hoạt động. VACA xin thông báo sự kiện khoa học sẽ tổ chức tại Hà Nội để người yêu khoa học…

Bài viết, Ý kiến

choices

Tự do ý chí có tồn tại? Cơ học lượng tử có quyết định tương lai của bạn?

by Dan Falk
Vào buổi sáng ngày 28 tháng 6 năm 1914, một sinh viên người Serbia gốc Bosnia tên là Gavrilo Princip đứng bên ngoài cửa hàng đồ ăn của Moritz Schiller gần Cầu Latin ở Sarajevo. Vào khoảng sau 10h45 sáng, một đoàn xe chở Đại công tước Franz Ferdinand, người kế vị ngai vàng Áo-Hung, đi qua gần chỗ của Princip. Anh ta đã rút một khẩu 0,38 (cỡ nòng 0,38 inch)…
Voyager 1 and Pale blue dot

Pale Blue Dot và sự cô độc của chúng ta trong vũ trụ

Đây là một bức ảnh nổi tiếng mà tôi thường đưa vào bài giảng của mình. Nhìn qua, bạn chẳng thấy nó có gì đặc biệt nếu không biết rằng nó là hình ảnh của chính Trái Đất chúng ta trong vũ trụ, được…
gravitational wave

Một kỷ nguyên mới của nghiên cứu đang mở ra

Đã có tới hai giải Nobel được trao cho sự xác nhận sóng hấp dẫn. Điều đó có lẽ có thể làm bạn hình dung phần nào về vai trò của loại bức xạ này. Việc kiểm chứng sự tồn tại của sóng hấp dẫn do chuyển…

Tài liệu, Tiện ích

21st century Astronomy

Thiên văn học thế kỷ 21: Hai thập kỷ đã qua, một tương lai phía trước

by VACA
Cuốn sách này là một tài liệu mang lại cho độc giả cái nhìn xuyên suốt về toàn bộ những giai đoạn phát triển của khoa học vũ trụ tính từ đầu thế kỷ cho tới nay. Cũng qua đó, người yêu khoa học cũng sẽ có một cái nhìn thoáng qua về những kỳ vọng của tương lai thông qua những phân tích chi tiết về viễn cảnh của những lĩnh vực mũi nhọn trong nghiên cứu vũ trụ,…
Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

[Ebook] Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn là cuốn sách có lượng tri thức toàn diện nhất từng được biên soạn bởi VACA. Sách được thực hiện dưới dạng từ điển tra cứu theo mục từ, với tổng số gần 2.000…
Death of the Milky Way

[Video] Cái chết của Milky Way

Thiên hà của chúng ta đã ra đời từ rất lâu, là nơi chứa toàn bộ Hệ Mặt Trời cùng ít nhất là hơn 100 tỷ ngôi sao khác. Nhưng nó không phải là vĩnh cửu. Milky Way đang chết. Trong tập phim này, bạn sẽ…

Giải trí

goose

Bái báo Alpha-Beta-Gamma, và trò đùa của George Gamow

by Đặng Vũ Tuấn Sơn
Việc tên những người ... không liên quan đôi khi xuất hiện trong những công bố khoa học chính thống (tức là họ không tham gia gì cả, đôi khi thậm chí có khi còn không hiểu chính nghiên cứu mà mình có đứng tên là đằng khác) ngày nay khá là phổ biến. Và đây là một câu chuyện vui, khi một gã bỗng nhiên thấy tên mình trong một bài báo khoa học nổi tiếng mà…
panspermia

Ý tưởng kỳ lạ về việc COVID-19 có nguồn gốc từ ngoài không gian

Nếu có gì đó mang chút màu sắc khôi hài ở đại dịch COVID-19 đã làm cả thế giới mệt mỏi và lo lắng suốt năm 2020, thì có lẽ đó là hàng loạt những giả thuyết kỳ quái về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên,…
Brahe

Cuộc đời kỳ lạ và cái chết bí ẩn của Tycho Brahe

Tycho Brahe (1546-1601) là một nhà thiên văn có ảnh hưởng lớn trong lịch sử khoa học. Ngoài những di sản để lại cho nhân loại, các tài liệu lịch sử còn ghi nhận những câu chuyện cho thấy ông đồng…
meteor shower

Sao băng hay mưa sao băng là hiện tượng đã được quan sát từ nhiều thế kỷ ở nhiều nền văn hoá. Chúng thường thu được sự quan tâm khá lớn của nhiều người. Trong bài viết này, độc giả sẽ có thể có thêm thông tin về hiện tượng này và lịch trình của các mưa sao băng định kỳ hàng năm.

Thiên thạch và sao băng

Thiên thạch (meteoroid) là các vật thể nhỏ di chuyển có thể trên quĩ đạo bất kì trong không gian. Kích thước của thiên thạch là rất nhỏ, chỉ vài centimet như một viên đá trên Trái Đất cho tới vài mét hay thậm chí lớn hơn, thường không có ranh giới thật rõ ràng với giới hạn dưới kích thước của tiểu hành tinh. Có hàng triệu thiên thạch lao vào Trái Đất hàng ngày, hầu hết chúng rất nhỏ và vị nghiền nát ngay khi va chạm với tầng cao khí quyển. Những thiên thạch có kích thước lớn hơn (khoảng 10cm trở lên) bị đốt nóng do áp suất nén của khí quyển và phát sáng thành vệt dài trên đường chuyển động. Thông thường vệt sáng này được quan sát thấy khi thiên thạch ở độ cao khoảng 75 đến 120km so với mặt đất (nếu khi tới đó nó chưa chát hết), hiện tượng đó được gọi là sao băng (meteor, hay shooting star, falling star). Khi trời không mây và ít ô nhiễm ánh sáng, bất cứ đêm nào người quan sát cũng có thể thấy được một vài sao băng, mặc dù vậy sự xuất hiện của chúng là không có chu kỳ cụ thể. Những sao băng sáng nhất có thể kéo dài một vài giây, nhưng hầu hết sao băng thông thường chỉ kéo dài chưa tới 1 giây trước khi tắt do thiên thạch cháy rất nhanh trong khí quyển.

 

Mưa sao băng

Mưa sao băng (meteor shower) là hiện tượng quang học xảy ra khi nhiều sao băng xuất hiện cùng lúc hoặc liên tiếp với điểm xuất phát chung trên bầu trời. Mưa sao băng bắt nguồn từ đám mảnh vụn gồm rất nhiều thiên thạch trên quỹ đạo Trái Đất, thường là phần sót lại của các tiểu hành tinh hay sao chổi khi chúng đi qua quĩ đạo hành tinh. Những đám thiên thạch nầy thường chứa nhiều thiên thạch, không đi toàn bộ vào khí quyển Trái Đất trong một lần hành tinh của chúng ta đi qua khu vực của chúng. Do đó hầu hết mưa sao băng là hiện tượng diễn ra hàng năm theo định kỳ.

Mưa sao băng thường kéo dài nhiều ngày, nhưng chỉ có một khoảng cực điểm ngắn. Tại cực điểm, một mưa sao băng có thể cho phép người quan sát nhìn thấy từ 10 đến hơn 100 sao băng (hoặc hơn) mỗi giờ (tuỳ thuộc vào mưa sao băng lớn hay nhỏ). Đặc biệt đã có một số mưa sao băng đặc biệt lớn với mật độ hàng nghìn hay thậm chí hàng chục nghìn sao băng mỗi giờ từng được ghi nhận, được gọi là các trận bão sao băng (meteor storm). Nổi tiếng về khả năng tạo bão nhất là mưa sao băng Leonids được ghi nhận đã gây ra bão sao băng vào các năm 1799, 1833 và 1966.

Sao băng và mưa sao băng chỉ có thể quan sát vào ban đêm, mặc dù ban ngày các thiên thạch vẫn lao vào khí quyển Trái Đất nhưng chúng quá mờ nhạt so với ánh sáng Mặt Trời. Việc quan sát sao băng đòi hỏi yếu tố khí quyển rất quan trọng. Các đám mây mang nước ở thấp hơn nhiều so với độ cao mà thiên thạch cháy sáng, do đó những đêm mây mù hay có mưa hoàn toàn không có khả năng quan sát hiện tượng này. Tại các khu vực ô nhiễm khí quyển như các đô thị lớn, các công trường xây dựng khả năng quan sát cũng hạn chế. Trăng sáng hoặc ánh đèn chiếu trực tiếp vào mắt cũng làm giảm mạnh khả năng quan sát sao băng.

Tên của các trận mưa sao băng được đặt theo tên chòm sao có chứa tâm của nó (nơi xuất phát của tất cả sao băng). Dưới đây là bảng thống kê các mưa sao băng định kì hàng năm. Lưu ý rằng bảng này chỉ đưa thông tin về thời điểm hiện tượng diễn ra, việc quan sát hiện tượng mỗi năm cần kết hợp với dự báo thời tiết và theo dõi các điều kiện liên quan như đã nêu.

Tháng 12 năm 2010

Đặng Vũ Tuấn Sơn