Các bài mới nhất

Courses
06 Tháng 5, 2021

Tuyển sinh khóa học trực tuyến tháng 6-7 năm 2021

by VACA
Mùa hè đã tới, VACA tiếp tục tuyển sinh học viên cho các khóa học trực tuyến về thiên văn học và vật lý thiên văn. Đây là những khóa học cung cấp kiến thức cơ bản nhưng hết sức quan trọng, với nhiều ưu đãi cho các bạn trẻ còn là học sinh hoặc sinh viên.
galaxy
05/05/2021

Các thiên hà nhỏ dường như đóng vai trò quan trọng trong tiến hóa vũ trụ

by Bryan
Một nghiên cứu mới do các nhà vật lý thiên văn của Đại học Minnesota đứng đầu cho thấy bức xạ năng lượng cao từ các thiên hà nhỏ có thể đã đóng một vai trò mấu chốt trong tiến hóa giai đoạn sớm của vũ trụ. Nghiên cứu này đã mang lại cái nhìn mới về cách mà vũ trụ tái ion hóa - một bài toán mà các nhà thiên văn đã cố gắng tìm lời giải trong nhiều năm.
W49A
05/05/2021

Cái nhìn mới vào một vườn ươm sao rực rỡ

by R.T
Hình ảnh kết hợp này cho thấy bước sóng vô tuyến (biểu thị bởi màu cam) và sóng hồng ngoại thu được từ một đám mây phân tử khổng lồ có tên là W49A, nơi có những sao mới đang hình thành.
Full Moon
25/04/2021

Trăng tròn tháng 4 và sự thật về siêu Trăng, Trăng hồng, ...

by Đặng Vũ Tuấn Sơn
Mặt Trăng đạt pha tròn vào sáng 27 tháng 4 này theo giờ Việt Nam. Và như vậy, chúng ta sẽ theo dõi được pha tròn nhất của nó vào hai tối 26 và 27 tháng này. Trăng tròn lần này cũng được nhiều nơi gọi là siêu Trăng và Trăng hồng.

Tin tức

Betelgeuse

Betelgeuse liệu có thể là một nhà máy của vật chất tối?

by Bryan
Một cuộc săn lùng những hạt giả định được gọi là axion được cho là tuôn ra từ sao Betelgeuse đã không thu được kết quả, nhưng qua đó nó đã giúp các nhà vật lý đặt ra được những giới hạn rõ ràng hơn cho các thuộc tính của chúng.
super Earth

Một siêu Trái Đất mới được phát hiện quanh một sao lùn đỏ

Trong những năm gần đây, đã có một nghiên cứu toàn diện về các sao lùn đỏ để tìm ra các ngoại hành tinh chuyển động quanh chúng. Những ngôi sao này có nhiệt độ bề mặt trong khoảng từ 2400 tới 3700 K…
New Horizons

New Horizons đạt một cột mốc không gian mới trên hành trình của nó

Trong những tuần đầu tiên được phóng đi năm 2006, tàu không gian New Horizons của NASA vẫn còn ở rất gần nhà, chỉ mất vài phút để gửi một chỉ lệnh và nhận được phản hồi sẵn sàng từ máy tính trên tàu.

Kiến thức

New Year

Tại sao một năm mới có điểm khởi đầu như ngày nay?

Con người trong suốt lịch sử đã bắt đầu năm mới của mình vào rất nhiều ngày khác nhau. Ngày mùng 1 tháng 1 hàng năm là phổ biến nhất đối với hầu hết nền văn minh phương Tây, và rồi lan rộng ra khắp…
New Decade

Thập kỷ mới bắt đầu vào năm 2021, không phải 2020

Năm 2020 hay 2021 là bắt đầu của một thập kỷ mới? Mặc dù hầu hết mọi người đã chào đón thập kỷ mới từ cuối năm 2019 và bỏ qua việc đó vào một năm sau đó, nhưng thực tế điều đó là không chính xác.

Hoạt động

Courses

Tuyển sinh khóa học trực tuyến tháng 6-7 năm 2021

by VACA
Mùa hè đã tới, VACA tiếp tục tuyển sinh học viên cho các khóa học trực tuyến về thiên văn học và vật lý thiên văn. Đây là những khóa học cung cấp kiến thức cơ bản nhưng hết sức quan trọng, với nhiều ưu đãi cho các bạn trẻ còn là học sinh hoặc sinh viên.
Astronomy Education

VACA và hoạt động đào tạo kiến thức trực tuyến

Năm 2021, VACA đang tập trung nguồn lực vào việc phát triển các chương trình giáo dục và phổ biến kiến thức trực tuyến. Ngay lúc này, các lớp học vẫn đang tuyển sinh.
VACA

VACA quan sát nhật thực một phần ngày 21/06/2020

Nhật thực một phần ngày 21 tháng 6 được coi là hiện tượng thiên văn đáng chú ý nhất của năm 2020. Đáng chú ý hơn, riêng đối với các tỉnh miền Bắc của Việt Nam, đây còn là hiện tượng nhật thực đáng kể…

Bài viết, Ý kiến

universe

Những bí ẩn lớn của vũ trụ đợi được khám phá trong thế kỷ này

by Đặng Vũ Tuấn Sơn
Một thế kỷ qua đã ghi nhận những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc của loài người trong việc khám phá và nhận thức về vũ trụ. Những bước nhảy đó đã làm thay đổi vĩnh viễn cách mà nhân loại chúng ta nhìn nhận về thế giới quanh mình và mở ra nhiều viễn cảnh mà trước đó không một ai có thể tưởng tượng nổi. Nhưng vẫn còn rất nhiều điều cần được khám phá ở phía…
Dark stars

Sao tối: hạt giống của các lỗ đen siêu nặng?

Sao tối là những đối tượng lý thuyết được cho là hoạt động nhờ vật chất tối và có thể đã tồn tại trong giai đoạn sớm của vũ trụ. Nếu chúng tồn tại, những con quái vật bí ẩn này sẽ không chỉ là những…

Tài liệu, Tiện ích

Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

[Ebook] Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn

by VACA
Từ điển Thiên văn học và Vật lý thiên văn là cuốn sách có lượng tri thức toàn diện nhất từng được biên soạn bởi VACA. Sách được thực hiện dưới dạng từ điển tra cứu theo mục từ, với tổng số gần 2.000 định nghĩa về: các qui ước và đơn vị trong thiên văn học; các thuật ngữ vật lý thiên văn; tên các hành tinh, vệ tinh, hành tinh lùn, sao chổi, tiểu hành tinh;…
Death of the Milky Way

[Video] Cái chết của Milky Way

Thiên hà của chúng ta đã ra đời từ rất lâu, là nơi chứa toàn bộ Hệ Mặt Trời cùng ít nhất là hơn 100 tỷ ngôi sao khác. Nhưng nó không phải là vĩnh cửu. Milky Way đang chết. Trong tập phim này, bạn sẽ…
Dark history of the Solar System

[Video] Lịch sử đen tối của Hệ Mặt Trời

Hệ Mặt Trời của chúng ta ra đời cách đây đã hơn 4,5 tỷ năm. Mặc dù chúng ta đang có một hành tinh tuyệt vời để sinh sống, nhưng thực tế là cả hệ hành tinh này đã trải qua một lịch sử đầy dữ dội với…

Giải trí

panspermia

Ý tưởng kỳ lạ về việc COVID-19 có nguồn gốc từ ngoài không gian

by VACA
Nếu có gì đó mang chút màu sắc khôi hài ở đại dịch COVID-19 đã làm cả thế giới mệt mỏi và lo lắng suốt năm 2020, thì có lẽ đó là hàng loạt những giả thuyết kỳ quái về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên, trong số đó, có một giả thuyết đủ xa vời nhưng lại cũng có vẻ hợp lý khi nhìn theo một số góc độ, đó là ý tưởng cho rằng virus corona mang theo bệnh dịch này đã…
Brahe

Cuộc đời kỳ lạ và cái chết bí ẩn của Tycho Brahe

Tycho Brahe (1546-1601) là một nhà thiên văn có ảnh hưởng lớn trong lịch sử khoa học. Ngoài những di sản để lại cho nhân loại, các tài liệu lịch sử còn ghi nhận những câu chuyện cho thấy ông đồng…

Danh sách chính thức của thiên văn học hiện đại hiện nay gồm 88 chòm sao. Đây là các chòm sao được qui ước bởi Hiệp hội thiên văn quốc tế, và được sử dụng rộng rãi trong thiên văn học và vật lý thiên văn hiện đại. Khác với trước kia cũng như nhiều người còn hiểu nhầm, 88 chòm sao này không đơn giản chỉ là đường nối giữa các ngôi sao mà chúng tương ứng với 88 vùng trời có diện tích xác định trên thiên cầu, mỗi vùng trời chứa một chòm sao. Tên các chòm sao được thống nhất dung trên toàn thế giới là tên bằng tiếng Latin.

 

Dưới đây là danh sách 88 chòm sao của thiên văn học hiện đại, bên cạnh tên nguyên bản Latin là tên thường gọi thông dụng ở Việt Nam (Hán - Việt) và tên tiếng Việt với ý nghĩa chính xác (do nhiều tên Hán-Việt thông dụng phản ánh không đúng ý nghĩa ban đầu của chòm sao). Độc giả đọc thêm bài viết sau về cách sử dụng tên các chòm sao để tránh các nhầm lẫn đáng tiếng: "Vài điều về cách sử dụng ngôn từ trong thiên văn học"

(Click trực tiếp lên tên Latin của mỗi chòm sao để xem hình ảnh và thông tin chi tiết về nguồn gốc chòm sao)

 

Tên Latin

Viết tắt

Phiên âm IPA
(Theo phát âm tiếng Anh)

Tên thường gọi

Tên/Ý nghĩa chính xác

1

Andromeda

And

/ænˈdrɒmᵻdə/

Tiên nữ

(công chúa) Andromeda

2

Antlia

Ant

/ˈæntliə/

Máy bơm

Máy bơm

3

Apus

Aps

/ˈeɪpəs/

Chim trời

Chim trời

4

Aquarius

Aqr

/əˈkwɛəriəs/

Bảo bình

Người cầm bình

5

Aquila

Aql

/ˈækwᵻlə/

Thiên ưng

Đại bang

6

Ara

Ara

/ˈɛərə/

Đàn tế

Đàn tế

7

Aries

Ari

/ˈɛəriːz, ˈɛərɪiːz/

Bạch Dương

Con cừu

8

Auriga

Aur

/ɔːˈraɪɡə/

Ngự Phu

Người đánh xe

9

Boötes

Boo

/boʊˈoʊtiːz/

Mục Phu

Thợ săn gấu

10

Caelum

Cae

/ˈsiːləm/

Điêu cụ

Dao khắc/cái đục

11

Camelopardalis

Cam

/kəˌmɛloʊˈpɑːrdəlᵻs/

Lộc báo

Hươu cao cổ

12

Cancer

Cnc

ˈkænsər/

Cự giải

Con Cua

13

Canes Venatici

CVn

/ˈkeɪniːz vᵻˈnætᵻsaɪ/

Lạp Khuyển

Chó săn

14

Canis Major

CMa

/ˈkeɪnᵻs ˈmeɪdʒər/

Đại Khuyển

Chó lớn

15

Canis Minor

CMi

/ˈkeɪnᵻs ˈmaɪnər/

Tiểu Khuyển

Chó nhỏ

16

Capricornus

Cap

/ˌkæprᵻˈkɔːrnəs/

Ma Kết

Dê biển

17

Carina

Car

/kəˈraɪnə/

Sống thuyền

Sống thuyền

18

Cassiopeia

Cas

/ˌkæsioʊˈpiːə/

Tiên Hậu

(hoàng hậu) Cassiopeia

19

Centaurus

Cen

/sɛnˈtɔːrəs/

Bán Nhân Mã

Nhân Mã

20

Cepheus

Cep

/ˈsiːfiəs, -fjuːs/

Tiên Vương

(vua) Cepheus

21

Cetus

Cet

/ˈsiːtəs/

Kình Ngư

Cá voi/quái vật Cetus

22

Chamaeleon

Cha

/kəˈmiːliən/

Tắc Kè

Tắc kè

23

Circinus

Cir

/ˈsɜːrsᵻnəs/

Viên Qui

Com-pa

24

Columba

Col

/koʊˈlʌmbə/

Thiên Cáp

Bồ câu

25

Coma Berenices

Com

/ˈkoʊmə bɛrəˈnaɪsiːz/

Tóc Tiên

Mái tóc (của Berenices)

26

Corona Australis

CrA

/koʊˈroʊnə ɔːˈstrælᵻs, -ˈstreɪ-/

Nam Miện

Vương miện phương Nam

27

Corona Borealis

CrB

/koʊˈroʊnə ˌbɔəriˈælᵻs, -ˈeɪlᵻs/

Bắc Miện

Vương miện phương Bắc

28

Corvus

Crv

/ˈkɔːrvəs/

Điểu Nha

Con quạ

29

Crater

Crt

/ˈkreɪtər/

Cự Tước

Ly rượu

30

Crux

Cru

/ˈkrʌks/

Nam Thập Tự

Chữ thập phương Nam

31

Cygnus

Cyg

/ˈsɪɡnəs/

Thiên Nga

Thiên nga

32

Delphinus

Del

/dɛlˈfaɪnəs/

Cá Heo

Cá heo

33

Dorado

Dor

/dəˈrɑːdoʊ/

Cá Vàng

Cá Nục Heo

(còn được coi là Cá Kiếm hoặc Cá Vàng)

34

Draco

Dra

/ˈdreɪkoʊ/

Thiên Long

Con rồng

35

Equuleus

Equ

/ᵻˈkwuːliəs/

Ngựa Con

Ngựa con

36

Eridanus

Eri

/ᵻˈrɪdənəs/

Sông Cái

Sông Eridanus

37

Fornax

For

/ˈfɔːrnæks/

Lò Luyện

Lò luyện

38

Gemini

Gem

/ˈdʒɛmᵻnaɪ/

Song Tử

Cặp song sinh

39

Grus

Gru

/ˈɡrʌs/

Thiên Hạc

Chim sếu

40

Hercules

Her

/ˈhɜːrkjᵿliːz/

Vũ Tiên

(dũng sĩ) Hercules/Heracles

41

Horologium

Hor

/ˌhɒrəˈlɒdʒiəm, -ˈloʊ-/

Đồng hồ

Đồng hồ quả lắc

42

Hydra

Hya

/ˈhaɪdrə/

Trường Xà

(rắn nhiều đầu) Hydra

43

Hydrus

Hyi

/ˈhaɪdrəs/

Thủy Xà

Rắn nước

44

Indus

Ind

/ˈɪndəs/

Anh-điêng

Người Anh-điêng (Da đỏ)

45

Lacerta

Lac

/ləˈsɜːrtə/

Thằn Lằn

Thằn lằn

46

Leo

Leo

/ˈliːoʊ/

Sư Tử

Sư tử

47

Leo Minor

LMi

/ˈliːoʊ ˈmaɪnər/

Sư Tử nhỏ

Sư tử nhỏ

48

Lepus

Lep

/ˈliːpəs/

Con Thỏ

Con thỏ

49

Libra

Lib

/ˈlaɪbrə, ˈliː-/

Thiên Bình

Cái cân

50

Lupus

Lup

/ˈljuːpəs/

Chó Sói

Chó sói

51

Lynx

Lyn

/ˈlɪŋks/

Linh Miêu

Mèo rừng

52

Lyra

Lyr

/ˈlaɪrə/

Thiên Cầm

Đàn Lyr

53

Mensa

Men

/ˈmɛnsə/

Sơn Ấn

Núi Mặt Bàn

54

Microscopium

Mic

/ˌmaɪkroʊˈskoʊpiəm/

Kính Hiển Vi

Kính hiển vi

55

Monoceros

Mon

/məˈnɒsᵻrəs/

Kì Lân

Ngựa một sừng

56

Musca

Mus

/ˈmʌskə/

Con Ruồi

Con ruồi

57

Norma

Nor

/ˈnɔːrmə/

Thước Thợ

Thước đo

58

Octans

Oct

/ˈɒktænz/

Kính bát phân

Kính bát phân

59

Ophiuchus

Oph

/ˌɒfiˈjuːkəs/

Xà Phu

Người giữ rắn

60

Orion

Ori

/oʊˈraɪən/

Lạp Hộ

(thợ săn) Orion

61

Pavo

Pav

/ˈpeɪvoʊ/

Khổng Tước

Con công

62

Pegasus

Peg

/ˈpɛɡəsəs/

Phi Mã

(ngựa bay) Pegaseus

63

Perseus

Per

/ˈpɜːrsiəs, -sjuːs/

Anh Tiên

(dũng sĩ) Perseus

64

Phoenix

Phe

/ˈfiːnᵻks/

Phượng Hoàng

Phượng Hoàng

65

Pictor

Pie

/ˈpɪktər/

Giá Vẽ

Giá vẽ

66

Pisces

Pse

/ˈpaɪsiːz, ˈpɪ-/

Song Ngư

Hai con cá

67

Piscis Austrinus

PsA

/ˈpaɪsᵻs ɔːˈstraɪnəs/

Nam Ngư

Cá Phương Nam

68

Puppis

Pup

/ˈpʌpᵻs/

Đuôi thuyền

Đuôi thuyền

69

Pyxis

Pyx

/ˈpɪksᵻs/

La Bàn

La bàn

70

Reticulum

Ret

/rᵻˈtɪkjᵿləm/

Mắt lưới

Kính chia vạch

71

Sagitta

Sge

/səˈdʒɪtə/

Thiên Tiễn

Mũi tên

72

Sagittarius

Sgr

/sædʒᵻˈtɛəriəs/

Nhân Mã

Cung Thủ

73

Scorpius

Sco

/ˈskɔːrpiəs/

Bọ Cạp

Bọ Cạp

74

Sculptor

Scl

/ˈskʌlptər/

Ngọc Phu

Nhà điêu khắc

75

Scutum

Sct

/ˈskjuːtəm/

Lá Chắn

Lá chắn

76

Serpens

Ser

/ˈsɜːrpɛnz/

Cự Xà

Con rắn

77

Sextans

Sex

/ˈsɛkstənz/

Kính lục phân

Kính lục phân

78

Taurus

Tau

/ˈtɔːrəs/

Kim Ngưu

Con bò

79

Telescopium

Tel

/ˌtɛlᵻˈskɒpiəm/

Kính thiên văn

Kính thiên văn

80

Triangulum

Tri

/traɪˈæŋɡjᵿləm/

Tam Giác

Tam giác

81

Triangulum Australe

TrA

/traɪˈæŋɡjᵿləmɔːˈstræliː, -ˈstreɪ-/

Nam Tam giác

Tam giác phương Nam

82

Tucana

Tuc

/tjᵿˈkeɪnə/

Mỏ chim

Chim mỏ lớn (chim Tucan)

83

Ursa Major

UMa

/ˌɜːrsə ˈmeɪdʒər/

Đại Hùng

Gấu lớn

84

Ursa Minor

UMi

/ˌɜːrsə ˈmaɪnər/

Tiểu Hùng

Gấu nhỏ

85

Vela

Vel

/ˈviːlə/

Thuyền Phàm

Cánh buồm

86

Virgo

Vir

/ˈvɜːrɡoʊ/

Thất Nữ

Trinh nữ

87

Volans

Vol

/ˈvoʊlænz/

Cá Chuồn

Cá chuồn

88

Vulpecula

Vul

/vʌlˈpɛkjᵿlə/

Cáo con

Con cáo

 

Chú ý:

1- Nhiều chòm sao có nhiều tên gọi khác nhau, do giới hạn của bảng ngắn này tôi chỉ có thể nêu ra tên thường gọi phổ biến nhất.

2- Một số tên trong mục Tên/ý nghĩa chính xác có dấu ngoặc đơn, chẳng hạn như chòm sao Orion được chú thích là "(thợ săn) Orion" có nghĩa là tên chòm sao vốn là tên riêng của nhân vật trong thần thoại (do đó không thể dịch), còn từ trong ngoặc chỉ mang mục đích mô tả.

3- Độc giả nên chủ động đối chiếu tên thường gọi và ý nghĩa chính xác của các chòm sao trong bảng. Trong trường hợp ý nghĩa gần tương đương nhau thì tên thường gọi vẫn có thể sử dụng bình thường, còn với những ý nghĩa quá khác nhau chẳng hạn như chòm sao Sagittarius vốn có nghĩa là Cung Thủ, thường bị gọi sai là Nhân Mã, đây là cách gọi sai do các dịch giả trước đây chỉ nhìn vào hình dạng chòm sao, vì thế ngày nay không thể tiếp tục sử dụng, mà phải gọi là Cung Thủ

4- Chòm sao Scorpius nhiều tài liệu do tác giả thiếu kiến thức căn bản thường gọi là Thần Nông, trong khi Thần Nông là 1 chòm sao của người Việt cổ không được khoa học thừa nhận và rất khác so với Scorpius, nên tôi không tính Thần Nông là một "tên thường gọi" trong bảng trên

5- Chòm sao Monoceros theo tiếng Anh là Unicorn. Nhiều từ điển dân dụng của Việt Nam đã dịch từ này là "kì lân", đây cũng là cách dịch sai vì Unicorn là con ngựa có một sừng không giống chút nào với con Kì lân theo quan niệm phương Đông, do đó trong bảng trên ở phần tên chính xác tôi đặt tên nó là "Ngựa một sừng".

6- Để xác định vị trí và cách quan sát các chòm sao, độc giả nên chủ động tìm hiểu các bản đồ sao hoặc sử dụng các phần mềm hỗ trợ. Một phần mềm được chúng tôi khá tin tưởng là Stellarium ( www.stellarium.org ). Độc giả cũng có thể trực tiếp tham gia hỏi đáp và thảo luận trên diễn đàn của chúng tôi tại website này.

7- Phiên âm trong bảng là phiên âm quốc tế IPA theo cách phát âm tiếng Anh hiện đại của các chòm sao. Phát âm Latin nguyên gốc của những tên gọi này có nhiều khác biệt do các tên gọi này hầu hết có nguồn gốc từ tiếng Latin. Để dễ dàng hơn trong việc phát âm, độc giả cũng có thể tham khảo các phát âm tiếng Anh mẫu của Sky and Telescope bao gồm phát âm của tên chòm sao (Nominative Pronunciation) và phát âm của biến thể trong tên các ngôi sao (Genitive Pronunciation). Cám ơn độc giả Trương Thành Tân đã góp ý và hỗ trợ bổ sung phần phiên âm IPA cho bài biết này thêm chi tiết.

Đặng Vũ Tuấn Sơn

Chỉnh sửa và bổ sung lần cuối tháng 4 năm 2020.

(Vui lòng ghi rõ tên tác giả và nguồn trích dẫn Thienvanvietnam.org khi bạn sử dụng bài viết này)