Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy một mảnh ghép mới trong lịch sử địa chất của Sao Hỏa, gợi ý rằng Hành tinh Đỏ có thể từng là nơi tồn tại của sự sống. Dữ liệu mới từ thiết bị tự hành Perseverance của NASA cho thấy các đá bùn trong miệng hố Jezero chứa một dạng carbon phức tạp, nền tảng hóa học của mọi dạng sự sống đã biết. Đây là nồng độ các phân tử hữu cơ cao nhất từng được phát hiện trên Sao Hỏa cho đến nay.
Mặc dù sự hiện diện của carbon tự nó không phải là bằng chứng cho thấy sự sống từng tiến hóa trên Sao Hỏa, vị trí của phát hiện này càng làm tăng thêm sự phấn khích. Loại "carbon đại phân tử" này được phát hiện gần những dấu hiệu tiềm năng khác của sự sống, hay các dấu hiệu sinh học, từng được NASA công bố rầm rộ vào năm 2025. Bối cảnh địa chất này làm tăng thêm sức thuyết phục cho giả thuyết rằng các vi sinh vật có thể từng sinh sống trên bề mặt Sao Hỏa. Kết quả nghiên cứu đã được công bố vào thứ Tư (ngày 24 tháng 6) trên tạp chí Science Advances.
Perseverance hạ cánh xuống miệng hố Jezero vào ngày 18 tháng 2 năm 2021. Kể từ đó, khu vực này đã trở thành một trong những địa điểm có giá trị địa chất lớn nhất trên Sao Hỏa. "Miệng hố Jezero từng được các con sông mang nước và trầm tích bồi đắp, và cách đây hàng tỷ năm, nơi đây từng có một hồ nước," Ashley Murphy, nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Hành tinh và là đồng tác giả của nghiên cứu mới, cho biết trong một email gửi tới Live Science.
Có thể nơi đây từng có nhiều hơn thế. Một nghiên cứu được công bố năm ngoái trên Nature phát hiện rằng một số tảng đá tại khu vực Bright Angel trong miệng hố Jezero chứa đất sét và các khoáng vật khác vốn được biết là có khả năng bảo tồn hóa thạch trên Trái Đất. Đặc biệt, một mẫu đá đã thu hút sự chú ý: một mảnh đá có biệt danh Cheyava Falls, với các hoa văn giống những dấu vết do các vi sinh vật trên Trái Đất để lại. Mặc dù các hoa văn này cũng có thể được tạo ra bởi những quá trình không liên quan đến sự sống, các quan chức NASA đã tuyên bố đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất từ trước đến nay về sự sống vi sinh vật trong quá khứ trên Hành tinh Đỏ.
Nền tảng của sự sống
Nghiên cứu mới tiếp nối công trình này bằng cách xác nhận sự hiện diện rộng khắp của các phân tử carbon phức tạp trong và xung quanh điểm lộ đá Bright Angel. Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã sử dụng thiết bị "quét môi trường sống bằng quang phổ Raman và phát quang để phát hiện các chất hữu cơ và hóa chất" (SHERLOC) trên Perseverance để lập bản đồ sự phân bố carbon trong các đá và trầm tích này. Họ cũng so sánh kết quả với dữ liệu carbon do thiết bị tự hành Curiosity của NASA thu thập tại miệng hố Gale, cách đó khoảng 3.700 km. Sự phân bố này gợi ý rằng nước có thể đã từng hiện diện rộng khắp trên Sao Hỏa trong quá khứ xa xôi.
Nhóm của Murphy cũng xác định rằng carbon này chưa bị phong hóa nhiều, cho thấy nó có thể mới được lộ ra trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa thể khẳng định liệu lượng carbon mới được phát hiện này có liên quan đến sự sống hay không.
Công trình này là một bước tiến quan trọng trong việc làm sáng tỏ lịch sử địa chất của Sao Hỏa, bao gồm khả năng từng có điều kiện thích hợp cho sự sống và cách nước đã định hình bề mặt hành tinh này. Tuy nhiên, Murphy nhấn mạnh rằng đây vẫn còn rất xa mới là một câu trả lời mang tính kết luận.
"Carbon đại phân tử trên Sao Hỏa không chứng minh rằng từng có sự sống ở đó," Murphy nói. Những phân tử này có thể là dấu vết của các vi sinh vật đã hóa thạch, nhưng chúng cũng có thể được hình thành thông qua các quá trình phi sinh học, chẳng hạn như va chạm thiên thạch hoặc tác động của nước chảy.
"Các đốm báo" (leopard spot) trên khối đá Cheyava Falls có thể liên quan đến sự sống vi sinh vật trên Sao Hỏa. (Nguồn ảnh: NASA/JPL-Caltech/MSSS) - VACA đã đưa tin về phát hiện này vào năm 2025 tại đây.
Cho đến khi các nhà khoa học có thể trực tiếp nghiên cứu một mẫu vật được mang về Trái Đất, sẽ rất khó để xác định chính xác nguồn gốc của loại carbon phức tạp này và liệu nó có thực sự là một dấu hiệu sinh học hay không. Tuy nhiên, việc nghiên cứu đó hiện có thể sẽ phải chờ thêm nhiều thập kỷ nữa - nếu nó thực sự diễn ra.
Ban đầu, mẫu đá Cheyava Falls dự kiến sẽ được đưa về Trái Đất trong thập niên 2030 như một phần của chương trình Mars Sample Return do NASA và ESA phối hợp thực hiện. Tuy nhiên, trong đề xuất ngân sách năm 2026, chính quyền Trump đã đánh giá sứ mệnh này là "không bền vững về mặt tài chính" và đề xuất cắt bỏ dự án. Hiện nay, dự án này được xem như đã chấm dứt.
Trung Quốc có thể sẽ là quốc gia đầu tiên đưa được các mẫu vật từ Sao Hỏa trở về Trái Đất để phân tích. Sứ mệnh thu hồi mẫu vật Tianwen-3 của nước này sẽ hướng tới việc thu thập một số mẫu vật - mặc dù tại một địa điểm dễ tiếp cận hơn nhưng cũng kém hứa hẹn hơn so với nơi Perseverance đang tìm kiếm các dấu hiệu sinh học - trong một sứ mệnh dự kiến được phóng không sớm hơn năm 2028.
R.T
Theo Livescience
