Theo một nghiên cứu mới, sự giãn nở của vũ trụ vẫn đang tăng tốc dưới tác động của năng lượng tối, bất chấp những tuyên bố gần đây cho rằng điều ngược lại đang xảy ra. Điều này có nghĩa là năng lượng tối - loại lực bí ẩn đang chi phối vũ trụ - không hề suy yếu mà vẫn tiếp tục trở nên mạnh hơn, một điều được xem như một "cuộc khủng hoảng vũ trụ học" vì nó trái ngược rất nhiều với những kỳ vọng trước đây.
Năm 1998, thông qua việc nghiên cứu các vụ nổ vũ trụ được gọi là supernova loại Ia, các nhà thiên văn học đã phát hiện rằng không chỉ vũ trụ đang giãn nở mà tốc độ giãn nở đó còn đang tăng lên. "Năng lượng tối" là cái tên được đặt cho lực bí ẩn thúc đẩy sự giãn nở tăng tốc này. Kể từ đó, các nhà khoa học đã xác định rằng năng lượng tối chiếm khoảng 70% tổng vật chất và năng lượng của vũ trụ.
Vào tháng 11 năm 2025, một nghiên cứu đã được công bố cho rằng sự giãn nở của vũ trụ đang chậm lại, đồng nghĩa với việc năng lượng tối đang suy yếu. Tuy nhiên, nghiên cứu mới này cho thấy những kết quả được công bố năm ngoái có thể không phải là một "quả lựu đạn vũ trụ" ném vào vũ trụ học, mà thực chất có thể xuất phát từ một sự hiểu lầm trong khoa học.
"May mắn thay, chúng ta đã tránh được cuộc khủng hoảng này, nhưng bí ẩn về lý do tại sao tốc độ giãn nở của vũ trụ vẫn đang tăng tốc vẫn còn đó," tác giả chính của nghiên cứu phản bác mới này, Phil Wiseman từ Đại học Southampton ở Anh, cho biết trong một tuyên bố. "Các phép đo trước đây và được chấp nhận rộng rãi thực sự là hoàn toàn chính xác, và hiểu biết hiện nay của chúng ta về số phận của vũ trụ vẫn rất vững chắc. Bằng cách chứng minh rằng các phép đo của chúng ta là đúng, chúng ta có thể quay trở lại việc tìm hiểu năng lượng tối thực sự là gì, thay vì phải băn khoăn liệu nó có tồn tại hay không."
Nghiên cứu năm 2025 cho rằng năng lượng tối đang suy yếu dựa trên việc đánh giá lại độ sáng của các supernova loại Ia, vốn xảy ra khi một sao lùn trắng được bồi tụ quá nhiều vật chất từ một sao đồng hành. Điều này gây ra một vụ nổ hạt nhân mất kiểm soát với độ sáng đồng nhất đến mức có thể được sử dụng để đo khoảng cách vũ trụ. Trên thực tế, những vụ nổ này đồng nhất đến mức các nhà thiên văn học gọi chúng là những "ngọn nến chuẩn".
Nghiên cứu trước đó đã kết luận - và giờ đây có vẻ như là một kết luận sai - rằng khi vũ trụ già đi, độ sáng của các supernova loại Ia đã thay đổi. Điều này dẫn đến các phép đo khoảng cách dựa trên chúng bị sai lệch, cũng như các ước tính sai về tốc độ giãn nở của vũ trụ. Cả hai yếu tố này đã dẫn đến nhận định rằng năng lượng tối đang suy yếu.
Hình minh họa một sao lùn trắng đang bồi tụ vật chất từ ngôi sao đồng hành trước khi xảy ra một vụ supernova loại Ia. (Nguồn ảnh: Robert Lea, tạo bằng Canva)
Tuy nhiên, Wiseman và các cộng sự phát hiện rằng nhóm nghiên cứu trước đó đã mắc sai lầm trong cách tính tuổi của các sao lùn trắng phát nổ. Họ cho rằng tuổi của những ngôi sao này sẽ giống với tuổi của các thiên hà nơi chúng phát nổ.
Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện rằng công trình năm 2025 đã không tính đến một hiệu chỉnh phổ biến trong vũ trụ học, trong đó xét đến khối lượng của các thiên hà nơi các supernova loại Ia xảy ra.
"Những tuyên bố phi thường đòi hỏi các phép kiểm chứng đặc biệt cẩn thận," Adam Riess, thành viên của nhóm nghiên cứu và là người đã chia sẻ Giải Nobel năm 2011 cho khám phá về năng lượng tối, cho biết. "Những gì chúng tôi phát hiện là khi hiệu chuẩn các supernova này, đồng thời tính đến các môi trường và quần thể thiên hà chủ khác nhau, bằng chứng về sự tăng tốc của vũ trụ vẫn nhất quán một cách đáng kinh ngạc."
Mặc dù thách thức đối với sự thống trị ngày càng gia tăng của năng lượng tối trong vũ trụ hiện nay dường như đã bị bác bỏ, những tranh luận qua lại về chủ đề này cho thấy rằng các ý tưởng trong khoa học không phải là giáo điều và luôn sẵn sàng được xem xét lại.
"Đó chính là cách mà tiến bộ khoa học được tạo ra," Mark Sullivan, một thành viên khác của nhóm nghiên cứu, cũng đến từ Đại học Southampton, cho biết. "Mặc dù ý tưởng này cuối cùng không đúng, nhưng nó đã mở ra những cách suy nghĩ mới về cách các vụ supernova phát nổ và về cách chúng ta có thể đo năng lượng tối một cách chính xác hơn."
Nghiên cứu của nhóm đã được công bố vào ngày 10 tháng 6 trên Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Bryan
Theo Space.com
