Được lên ý tưởng từ vài năm trước và bắt đầu thực hiện từ cuối năm 2025, tạp chí định kỳ hàng quý của VACA đã hoàn thành số đầu tiên và sẽ phát hành vào cuối tháng 3 này, trong dịp kỷ niệm 24 năm thành lập VACA.
Dưới đây, xin trích nguyên văn lời giới thiệu từ ban biên tập gửi tới độc giả yêu khoa học:
================================================================
Vũ trụ luôn thu hút sự chú ý của nhân loại, là cảm hứng cho không chỉ những khám phá vĩ đại trong khoa học mà còn cho cả trí tưởng tượng và sáng tạo nghệ thuật trong suốt hàng nghìn năm qua. Ngày nay, khi mà chúng ta đã dễ dàng giải thích hàng triệu hiện tượng trong tự nhiên, đã lặn sâu xuống đại dương và bay ra ngoài Trái Đất, đã nhìn thấy những thiên hà cách xa hàng tỷ năm ánh sáng và biết về những phần tử nhỏ bé nhất cấu tạo nên thế giới xung quanh; thì hành trình khám phá để biết về vũ trụ ngoài kia thực sự mới chỉ bắt đầu.
Những hành tinh quanh các ngôi sao khác trông như thế nào? Các thiên hà đã ra đời ra sao trong suốt lịch sử của vũ trụ? Vật chất tối có đặc điểm gì? Liệu du hành thời gian có khả thi? Liệu chúng ta có đơn độc trong vũ trụ? …
Còn rất nhiều điều đợi được khám phá, trong khi nhân loại chắc chắn sẽ còn phải tiến thêm một chặng đường dài trước khi ra được khỏi Hệ Mặt Trời – ngôi nhà rất, rất nhỏ bé của chúng ta trong vũ trụ rộng lớn.
Với sự phát triển của truyền thông và internet, kiến thức về khoa học nói chung và thiên văn học nói riêng đã không còn quá xa vời và mới lạ đối với công chúng nói chung và người yêu thích khoa học nói riêng như vào những năm đầu của thế kỷ - khi chúng tôi lập nên Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA). Thế nhưng, hiểu được về thế giới tự nhiên, hiểu đúng về những hiện tượng và nguyên lý khoa học, chưa bao giờ là dễ dàng. Những nguồn thông tin ngày càng đa dạng cũng đồng nghĩa với sự thiếu nhất quán và thiếu độ tin cậy. Những thông tin sai lệch, những cách diễn giải dễ gây hiểu sai sẽ khiến cái nhìn của bạn vào vũ trụ trở nên không chính xác. Là những người làm giáo dục và phổ biến kiến thức khoa học trong nhiều năm qua, chúng tôi hiểu rằng điều quan trọng nhất trong thông tin và kiến thức khoa học là sự chính xác. Sự chính xác cần được đặt lên trên mọi giá trị hình thức – như sự lãng mạn và văn chương mà ai đó có thể tìm thấy trong một hiện tượng được mô tả, hay tính hiếu kỳ nhất thời dẫn dắt cho việc mô tả tự nhiên theo cách mà bản thân mong muốn.
CΩSMIONΨX (Cosmionyx) ra đời từ chính mong muốn tạo dựng thêm một nguồn thông tin khoa học đáng tin cậy cho mọi người!
Cái tên mà bạn vừa thấy được ghép từ hai phần là “Cosmos” (có gốc là kosmos trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là "vũ trụ"; trong tiếng Anh hiện đại, “vũ trụ học” là “cosmology”) và “Nyx” (nữ thần đêm tối trong thần thoại Hy Lạp). Chúng tôi chọn cái tên này để gợi nhắc tới bối cảnh nguyên sơ nhất của thiên văn học: bầu trời đêm, nơi con người từ hàng nghìn năm trước đã bắt đầu quan sát, đặt câu hỏi và tìm cách hiểu trật tự của thế giới xung quanh mình; và kết nối tới vũ trụ học: nơi chúng ta đang để trí tuệ đi xa nhất và khám phá khoảng không dường như vô tận phía sau màn đêm của bầu trời.
Cũng trong cái tên của mình, ở logo (và cả cách viết mà bạn sẽ thường xuyên thấy khi đọc ấn phẩm này) của CΩSMIONΨX, chữ O đầu tiên được cách điệu thành Ω (Omega) – chữ cái cuối cùng trong bảng chữ cái Hy Lạp, thường được liên tưởng tới sự kết thúc của mọi thứ, và cũng phần nào vì thế mà các nhà vũ trụ học đã dùng nó để làm ký hiệu cho tham số mật độ của vũ trụ, thứ sẽ quyết định vũ trụ có co lại do dấp dẫn hay sẽ giãn nở vĩnh viễn; còn Y được cách điệu thành Ψ (Psi), là ký hiệu của hàm sóng trong cơ học lượng tử, đại diện cho toàn bộ đặc điểm và trạng thái xác suất của một hệ ở cấp độ vi mô. Sự kết hợp giữa hai ký hiệu này, khác với sự kết nối giữa quá khứ và tương lai như trên, là sự kết nối giữa hiểu biết và mong muốn khám phá song hành của chúng ta về thế giới vĩ mô và vi mô.
Là một ấn phẩm khoa học định kỳ phi lợi nhuận, CΩSMIONΨX được xây dựng bởi những tác giả của VACA cùng sự đóng góp nội dung của các hội viên và cộng tác viên là người đang hoạt động trong các lĩnh vực khoa học chuyên sâu cũng như các nhà nghiên cứu không chuyên và người yêu khoa học tới từ nhiều ngành nghề khác – nhưng tất cả, từng bài viết, đều trải qua quá trình kiểm chứng và đánh giá nghiêm ngặt để bảo đảm độ chính xác của kiến thức cũng như chất lượng tổng thể.
Về nội dung, CΩMIONΨX không phải một tạp chí khoa học chuyên sâu (journal) nơi có thể kiểm chứng các nghiên cứu và ý tưởng mới. Đây là nơi mà bạn sẽ tìm thấy thông tin về những nghiên cứu mới đã được giới thiệu trên thế giới, giải thích về các hiện tượng thiên văn và các sự kiện trong vũ trụ, làm rõ những hiểu nhầm phổ biến hoặc giải đáp câu hỏi chi tiết của độc giả, các hướng dẫn về quan sát bầu trời theo từng giai đoạn trong năm, …
Trong giai đoạn mới bắt đầu, do nhân lực còn hạn chế, tạp chí sẽ được chúng tôi phát hành định kỳ theo quý (mỗi số cách nhau 03 tháng).
Chúng tôi cũng mong muốn truyền tải tới độc giả rằng: Khoa học không chỉ thuộc về phòng thí nghiệm, đài quan sát hay các giảng đường (và ngược lại, những gì thuộc về những nơi đó chưa chắc đã là khoa học). Khoa học thuộc về tất cả những ai yêu vẻ đẹp của tự nhiên và của tri thức. Tri thức về khoa học cũng không chỉ cần thiết đối với các nhà nghiên cứu hay giảng viên/giáo viên, mà nó là cần thiết cho chính trí não và thế giới quan của tất cả chúng ta.
Cám ơn bạn vì đang đọc số phát hành đầu tiên của CΩSMIONΨX!
Tổng biên tập
Đặng Vũ Tuấn Sơn
================================================================
Bìa trước và mục lục của tạp chí.
Số đầu tiên của CΩSMIONΨX sẽ phát hành vào cuối tháng 3 này, gồm 48 trang được in màu trên khổ giấy 205 x 280 mm.
Độc giả có thể đăng ký mua số đầu tiên của tạp chí trước ngày 15/03/2026 TẠI ĐÂY.
Trân trọng giới thiệu!
VACA
