"Hai vẫn cứ hơn hơn một" - đó là thứ mà bạn thấy ở những hình ảnh mới nhất từ kính thiên văn không gian James Webb (JWST) của NASA, hé lộ các chi tiết mới trong một tinh vân bí ẩn ít được nghiên cứu bao quanh một ngôi sao đang hấp hối. Tinh vân PMR 1 là một đám mây khí và bụi có hình dạng giống đến kỳ lạ một bộ não trong chiếc hộp sọ trong suốt, truyền cảm hứng cho biệt danh của nó là tinh vân “Exposed Cranium” (Chiếc sọ bị phơi bày). Webb đã ghi lại những đặc điểm khác thường của nó ở cả dải cận hồng ngoại và trung hồng ngoại.
Tinh vân này lần đầu tiên được phát hiện trong ánh sáng hồng ngoại bởi một kính thiên văn tiền nhiệm của Webb, kính thiên văn không gian Spitzer (nay đã ngừng hoạt động) của NASA, hơn một thập kỷ trước. Các thiết bị tiên tiến của Webb cho thấy những chi tiết làm tăng thêm vẻ ngoài giống bộ não của tinh vân.
Tinh vân dường như có các vùng riêng biệt ghi lại những giai đoạn khác nhau trong quá trình tiến hóa của nó-một lớp vỏ khí bên ngoài được thổi ra trước tiên và chủ yếu gồm hydro, và một đám mây bên trong có cấu trúc phức tạp hơn chứa hỗn hợp nhiều loại khí khác nhau. Cả NIRCam (máy ảnh cận hồng ngoại) và MIRI (thiết bị trung hồng ngoại) của Webb đều cho thấy một dải tối đặc trưng chạy thẳng đứng qua trung tâm tinh vân, tạo nên hình ảnh giống hai bán cầu trái và phải của bộ não.
Độ phân giải của Webb cho thấy dải tối này có thể liên quan đến một đợt bùng phát hoặc dòng vật chất phun ra từ ngôi sao trung tâm, hiện tượng thường xảy ra khi các tia đôi bùng nổ theo hai hướng ngược nhau. Bằng chứng cho điều này đặc biệt rõ ở phần trên của tinh vân trong hình ảnh MIRI của Webb, nơi có vẻ như khí bên trong đang bị đẩy ra ngoài.
Mặc dù vẫn còn nhiều điều chưa được hiểu rõ về tinh vân này, có thể thấy rõ rằng nó đang được tạo ra bởi một ngôi sao ở gần cuối “vòng đời” đốt nhiên liệu của mình. Ở giai đoạn cuối, các ngôi sao trút bỏ các lớp ngoài. Đây là một quá trình năng động và tương đối nhanh theo thang thời gian vũ trụ. Webb đã ghi lại một khoảnh khắc trong sự suy tàn của ngôi sao này.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo phụ thuộc vào khối lượng của ngôi sao, điều hiện vẫn chưa được xác định. Nếu nó đủ lớn, nó sẽ phát nổ trong một vụ supernova. Một ngôi sao ít khối lượng hơn, giống Mặt Trời, sẽ tiếp tục trút bỏ các lớp vật chất cho đến khi chỉ còn lại lõi của nó dưới dạng một sao lùn trắng đặc, rồi sẽ nguội dần qua hàng tỷ năm.
Tuấn Phong
Theo Phys.org
