Hình ảnh tuyệt đẹp này từ kính thiên văn không gian Hubble cho thấy tương tác đầy kịch tính giữa ánh sáng và bóng tối trong Tinh vân Quả Trứng (Egg Nebula), được chạm khắc bởi bụi sao mới được phóng ra. Nằm cách chúng ta khoảng 1.000 năm ánh sáng trong chòm sao Cygnus, Tinh vân Quả Trứng có một ngôi sao trung tâm bị che khuất bởi một đám mây bụi dày đặc - giống như một lòng đỏ nằm trong lòng trắng tối và đục của một quả trứng. Chỉ với độ phân giải sắc nét của Hubble mới có thể hé lộ những chi tiết tinh tế gợi ý về các quá trình đang định hình cấu trúc bí ẩn này.
Đây là tinh vân tiền-hành tinh đầu tiên, trẻ nhất và gần nhất từng được phát hiện. (Tinh vân tiền-hành tinh là giai đoạn tiền thân của tinh vân hành tinh, vốn là một cấu trúc khí và bụi được hình thành từ các lớp vật chất bị phóng ra của một ngôi sao giống Mặt Trời đang hấp hối. Thuật ngữ này là một cách gọi sai, vì tinh vân hành tinh không liên quan đến các hành tinh.)
Tinh vân Quả Trứng mang đến một cơ hội hiếm có để kiểm nghiệm các lý thuyết về tiến hóa sao ở giai đoạn muộn. Ở pha sớm này, tinh vân phát sáng bằng cách phản xạ ánh sáng từ ngôi sao trung tâm của nó, ánh sáng thoát ra qua một “mắt” vùng cực trong lớp bụi bao quanh. Ánh sáng này phát ra từ một đĩa bụi bị đẩy ra khỏi bề mặt ngôi sao chỉ vài trăm năm trước.
Hai chùm tia từ ngôi sao đang chết chiếu sáng các thùy vùng cực chuyển động nhanh, xuyên qua một chuỗi các cung đồng tâm chậm hơn và già hơn. Hình dạng và chuyển động của chúng gợi ý các tương tác hấp dẫn với một hoặc nhiều sao đồng hành ẩn giấu, tất cả đều bị chôn sâu trong đĩa bụi sao dày đặc.
Những ngôi sao như Mặt Trời của chúng ta sẽ mất đi các lớp ngoài khi chúng cạn kiệt nhiên liệu hydro và heli. Lõi lộ ra trở nên nóng đến mức ion hóa khí xung quanh, tạo nên các lớp vỏ phát sáng được quan sát trong các tinh vân hành tinh như Helix, Stingray và Butterfly. Tuy nhiên, Tinh vân Quả Trứng nhỏ gọn vẫn đang ở trong một pha chuyển tiếp ngắn chỉ kéo dài vài nghìn năm. Điều này khiến nó trở thành thời điểm lý tưởng để nghiên cứu quá trình phóng vật chất khi các bằng chứng “pháp y” vẫn còn mới.
Các cấu trúc đối xứng được Hubble ghi lại quá trật tự để có thể là kết quả của một vụ nổ dữ dội như supernova. Thay vào đó, các cung, thùy và đám mây bụi trung tâm nhiều khả năng bắt nguồn từ một chuỗi các sự kiện phun trào có phối hợp nhưng chưa được hiểu rõ trong lõi giàu carbon của ngôi sao đang chết. Những ngôi sao già như vậy đã tạo ra và giải phóng lượng bụi cuối cùng đã gieo mầm cho các hệ sao tương lai, chẳng hạn như hệ của chúng ta, vốn đã kết tụ thành Trái Đất và các hành tinh đá khác cách đây 4,5 tỷ năm.
Hubble đã từng hướng tầm nhìn về phía Tinh vân Quả Trứng trước đây. Một hình ảnh đầu tiên trong vùng ánh sáng khả kiến từ thiết bị WFPC2 (Wide Field and Planetary Camera 2) của kính thiên văn đã được bổ sung vào năm 1997 bằng một hình ảnh cận hồng ngoại từ NICMOS (Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer), mang lại cái nhìn cận cảnh hơn về ánh sáng phát ra từ tinh vân.
Năm 2003, thiết bị ACS (Advanced Camera for Surveys) của Hubble đã cung cấp một góc nhìn mới về Tinh vân Quả Trứng, cho thấy toàn bộ phạm vi của các gợn sóng bụi bao quanh nó. Một hình ảnh tiếp theo từ WFC3 (Wide Field Camera 3) vào năm 2012 đã phóng to vào đám mây bụi trung tâm và các dòng khí phun ra đầy ấn tượng. Hình ảnh mới này kết hợp dữ liệu được sử dụng để tạo ra hình ảnh năm 2012 với các quan sát bổ sung từ cùng chương trình nhằm mang lại cái nhìn rõ nét nhất từ trước đến nay về “quả trứng” vũ trụ tinh xảo này.
R.T
Theo NASA
