Tối 19/01/2026, từ trường Trái Đất hứng một cơn bão địa từ mức “nghiêm trọng” (G4), xảy ra không lâu sau khi Mặt Trời phát ra một quầng lửa cấp X rất mạnh. Dòng hạt mang điện và plasma lao tới đã khiến cực quang xuất hiện trên diện rộng ở các vĩ độ thấp bất thường tại Bắc bán cầu, đặc biệt là nhiều khu vực châu Âu.
Một số nơi gọi đây là sự kiện “lớn nhất” kể từ năm 2003, nhưng cách nói đó dễ gây hiểu lầm. “Cơn bão Ngày của Mẹ” vào tháng 05/2024 mạnh hơn rõ rệt vì từng chạm mức G5 (“cực mạnh”). Tuy vậy, đợt bùng phát lần này lại phá một kỷ lục riêng: mức “bão bức xạ Mặt Trời” trên thang S đã không đạt tới cấp này suốt 23 năm qua.
Cơn bão địa từ bắt đầu ngày 19/01/2026 khi một vụ phun trào nhật hoa lớn (viết tắt là các CME) va vào từ quyển Trái Đất, làm xáo trộn các đường sức từ bao quanh hành tinh và tạo điều kiện để các hạt tích điện đi sâu hơn vào tầng khí quyển. Theo Space.com, các CME này được giải phóng từ ngày 18/01, sau khi một bùng phát Mặt Trời cấp X1.9 bùng lên từ một vùng tối gần xích đạo Mặt Trời.
Những dải cực quang đỏ rực được quan sát trên bầu trời thủ đô Vienna của Áo vào ngày 19/01. (Nguồn ảnh: Max Slovencik/APA/AFP, qua Getty Images)
Theo Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian (Space Weather Prediction Center - SWPC) thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (National Oceanic and Atmospheric Administration - NOAA), hoạt động địa từ đạt đỉnh lần đầu lúc 14:38 (giờ EST) khi cơn bão lên mức G4. Sau đó suy yếu đôi chút rồi tăng trở lại mức G4 vào 03:23 (giờ EST) ngày 20/01/2026.
Mức G4 là cấp cao thứ hai trên thang bão địa từ. Ở cấp này, bão có thể gây gián đoạn thông tin vô tuyến trong thời gian ngắn, ảnh hưởng đến hoạt động của tàu không gian/vệ tinh trên quỹ đạo và tác động tới một số hạ tầng mặt đất. Tuy nhiên, tại thời điểm bài viết đề cập, vẫn chưa thể kết luận cơn bão đã gây ra sự cố cụ thể nào hay chưa.
Người quan sát bầu trời ở miền tây nước Pháp đã được chiêm ngưỡng những dải cực quang xanh lục rất ấn tượng. (Nguồn ảnh: Oscar Chuberre/AFP, qua Getty Images)
Ở Jülich, phía Tây nước Đức, một thành viên hội đồng chuyên môn của VACA và TS. Hoàng Gia Linh đã chụp hình ảnh cực quang này. Những ngôi sao trên bầu trời cho thấy một phần lớn của nhóm sao nổi tiếng Big Dipper.
Về quan sát cực quang, Spaceweather.com ghi nhận cực quang xuất hiện rộng khắp Vương quốc Anh và nhiều nơi ở châu Âu như Pháp, Đức, Thụy Sĩ, Áo, Bỉ, Na Uy, Đan Mạch, Hà Lan và Croatia - do các khu vực này đã vào ban đêm trước khi bão đạt đỉnh. Ở Mỹ, các chuyên gia từng dự đoán có thể có tới 24 bang nhìn thấy cực quang, nhưng khó xác nhận đầy đủ vì đỉnh bão đầu tiên xảy ra trước hoàng hôn ở Bắc Mỹ. Dù vậy, người quan sát ở xa về phía nam như Alabama, Georgia, New Mexico và California vẫn báo cáo đã thấy cực quang trong đêm.
Theo SWPC, sự kiện tối 19/01/2026 đã đạt mức S4 (“nghiêm trọng”) trên thang bão bức xạ - một mức được cho là lần đầu xuất hiện trở lại kể từ chuỗi bão Mặt Trời năm 2003, và SWPC đã thông báo điều này trên nền tảng X.
Nguyễn Đình Nam
Theo Livescience - Trong bài có bổ sung hình ảnh từ VACA.
