Cách Trái Đất khoảng một nghìn năm ánh sáng, một thứ đầy hấp dẫn đang diễn ra. Kính thiên văn không gian Hubble đã ghi lại hình ảnh của đĩa tiền hành tinh lớn nhất từng được quan sát, một khối khí và bụi xoáy tròn có đường kính lên tới gần 640 tỷ km. Để dễ hình dung, nó rộng gấp 40 lần toàn bộ Hệ Mặt Trời, tính từ Mặt Trời đến rìa ngoài của vành đai Kuiper, nơi các sao chổi trôi dạt trong bóng tối.
Nhưng điều khiến các nhà thiên văn bối rối không phải là kích thước. Đĩa này, được các nhà nghiên cứu đặt biệt danh vui là “Dracula’s Chivito” (món chivito (một loại sandwich lớn và dày) của Dracula), đang hành xử theo những cách mà các “vườn ươm hành tinh” vốn dường như là không có.
Trong nhiều thập kỷ, người ta cho rằng các đĩa tiền hành tinh là những cấu trúc tương đối yên tĩnh, trật tự, nơi các hành tinh dần dần kết tụ từ bụi và khí trong suốt hàng triệu năm. IRAS 23077+6707 đã phá vỡ hình ảnh đó. Các quan sát của Hubble cho thấy một môi trường hỗn loạn, với những dải vật chất sáng, giống như các ngón tay, phóng thẳng lên trên và xuống dưới mặt phẳng trung tâm của đĩa, vươn xa hơn nhiều so với bất kỳ hệ tương tự nào từng được thấy trước đây.
Thậm chí còn kỳ lạ hơn, những đặc điểm ngoạn mục này chỉ xuất hiện ở một phía của đĩa. Phía còn lại bị cắt cụt đột ngột, hoàn toàn không có các sợi vật chất nào có thể quan sát được. Sự bất đối xứng kỳ quái này cho thấy có thể một sự kiện dữ dội đã xảy ra gần đây, chẳng hạn như một lượng lớn khí và bụi bất ngờ rơi vào đĩa, hoặc các tương tác với môi trường xung quanh vẫn đang tiếp tục tái định hình cấu trúc của nó.
“Chúng tôi thực sự sửng sốt khi thấy đĩa này bất đối xứng đến như vậy. Bản chất lệch hẳn một bên của nó thách thức các mô hình hiện có về cách những hệ như thế này tiến hóa,” Joshua Bennett Lovell, thuộc Trung tâm Vật lý Thiên văn (CfA) Harvard–Smithsonian, cho biết.
Đĩa này che khuất bất kỳ ngôi sao (hoặc những ngôi sao) nào nằm ở trung tâm của nó. Các nhà khoa học tin rằng ở đó có thể là một ngôi sao nóng, khối lượng lớn, hoặc một hệ hai sao. Với khối lượng ước tính từ 10 đến 30 lần khối lượng của Sao Mộc, nơi đây có thừa vật chất để hình thành nhiều hành tinh khí khổng lồ, khiến nó trở thành một phiên bản phóng đại của những gì Hệ Mặt Trời của chúng ta có thể đã trông như thế nào cách đây 4,6 tỷ năm.
Các quan sát ở ánh sáng khả kiến của Hubble cung cấp độ chi tiết vượt trội, bổ sung hoàn hảo cho những quan sát của kính thiên văn không gian James Webb, vốn quan sát ở hồng ngoại. Cùng nhau, hai đài quan sát này đang cho thấy rằng quá trình hình thành hành tinh có thể hỗn loạn và năng động hơn rất nhiều so với những gì trước đây vẫn được nghĩ.
Phát hiện này biến IRAS 23077+6707 thành một “phòng thí nghiệm” độc nhất để nghiên cứu cách các hành tinh hình thành trong những điều kiện cực đoan. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, các nhà thiên văn vẫn có nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời về điều gì đang thúc đẩy sự hỗn loạn trong vườn ươm sao xa xôi này.
Bryan
Theo Universetoday
