Trong nhiều thập kỷ, các nhà văn khoa học viễn tưởng đã cố gắng chuẩn bị cho chúng ta về khả năng tiếp xúc với người ngoài hành tinh trong tương lai. Những nỗ lực đó thường xoay quanh một số mô-típ lặp đi lặp lại. Có kịch bản xâm lược của một loài hiếu chiến, có loài sinh vật tiến hóa cao tìm cách giao tiếp với loài người còn nguyên thủy, có những người ngoài hành tinh nhân từ đến cứu chúng ta khỏi chính mình, và cũng có những sinh vật tinh quái chuyên bắt cóc để tiến hành các thí nghiệm y học kỳ quặc.
Tuy nhiên, theo những cách nghĩ và nghiên cứu mới, những ví dụ đó rất khó có khả năng đại diện cho “lần tiếp xúc đầu tiên”. Không chỉ vì chúng có thể hoàn toàn phi thực tế, mà còn vì động cơ khiến một loài khác muốn liên lạc với chúng ta, và cách động cơ đó làm thay đổi tín hiệu quan sát mà họ dùng để thông báo sự hiện diện của mình.
Một bài nghiên cứu mới mang tên “The Eschatian Hypothesis” (Giả thuyết tận thế) của David Kipping sẽ được công bố trên Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Kipping là một cái tên quen thuộc trong giới nghiên cứu không gian vì ông là giám đốc Phòng thí nghiệm Cool Worlds tại Đại học Columbia. Ông cũng là người dẫn kênh YouTube nổi tiếng Cool Worlds, tập trung vào các ngoại hành tinh có quỹ đạo rộng, đồng thời đề cập đến dấu hiệu công nghệ và trí tuệ ngoài Trái Đất (ETI).
Trong bài báo mới, Kipping giải thích rằng lần phát hiện đầu tiên của một đối tượng thiên văn thường không đại diện cho toàn bộ lớp đối tượng đó. Thay vào đó, do phương pháp phát hiện và các thiên lệch quan sát, chúng ta có xu hướng phát hiện trước những đối tượng có tín hiệu quan sát mạnh. Lịch sử thiên văn học có rất nhiều ví dụ minh họa cho điều này.
Lịch sử phát hiện ngoại hành tinh là một ví dụ điển hình. Những ngoại hành tinh đầu tiên được phát hiện vào đầu thập niên 1990 là các hành tinh quay quanh pulsar. Nhưng ngày nay, chúng ta biết rằng đó không phải là những trường hợp phổ biến để có thể coi là đại diện. Trong cơ sở dữ liệu ngoại hành tinh của NASA với hơn 6.000 ngoại hành tinh, chưa đến 10 hành tinh được phát hiện quanh các pulsar. Chúng được phát hiện không phải vì loại hành tinh này phổ biến, mà vì pulsar hoạt động như những “ngọn hải đăng vũ trụ” có nhịp thời gian cực kỳ chính xác, và sự hiện diện của hành tinh quay quanh đã làm thay đổi nhịp đó một cách dễ nhận thấy.
Điều tương tự cũng đúng với các ngôi sao mà chúng ta có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Tùy điều kiện, chúng ta có thể nhìn thấy khoảng 2.500 ngôi sao trên bầu trời đêm, và khoảng một phần ba trong số đó là các sao khổng lồ đã tiến hóa. Nhưng thực tế, chẳng có tới một phần ba số sao trong vũ trụ là sao khổng lồ đã tiến hóa; chỉ đơn giản là tín hiệu quan sát của chúng rất mạnh. Thiên lệch quan sát của mắt người khiến chúng nổi bật, trong khi ngôi sao láng giềng gần nhất của chúng ta lại vô hình vì nó là một sao lùn đỏ - một loại sao cực kỳ phổ biến.
Kipping mở rộng hiện tượng này sang vấn đề tiếp xúc lần đầu với trí tuệ ngoài Trái Đất. “Nếu lịch sử là một kim chỉ nam, thì có lẽ những dấu hiệu đầu tiên của trí tuệ ngoài Trái Đất cũng sẽ là những ví dụ rất không điển hình, ‘ồn ào’, so với lớp đối tượng rộng hơn của chúng,” ông viết. Kipping đưa ra supernova như một phép so sánh: chúng rực rỡ phi thường và dễ quan sát vì đang ở giai đoạn kết thúc của vòng đời.
Những ngoại hành tinh đầu tiên từng được phát hiện quanh pulsar PSR B1257+12. Nhưng các hành tinh này không đại diện cho quần thể ngoại hành tinh nói chung. Nguồn ảnh: NASA/JPL-Caltech.
“Xuất phát từ đó, chúng tôi đề xuất Giả thuyết tận thế rằng lần phát hiện được xác nhận đầu tiên của một nền văn minh công nghệ ngoài Trái Đất rất có khả năng sẽ là một ví dụ không điển hình, có tín hiệu ‘ồn ào’ bất thường (tức là tạo ra một dấu hiệu công nghệ mạnh khác thường), và có thể đang ở trong một giai đoạn chuyển tiếp, bất ổn, hoặc thậm chí là giai đoạn cuối.”
Từ “Eschatian” (tạm dịch là "(liên quan tới) tận thế") bắt nguồn từ “eschatology”, thuật ngữ chỉ nhánh nghiên cứu trong các tôn giáo liên quan đến cái chết, sự phán xét và sự kết thúc của nhân loại (tạm dịch là "tận thế học").
Những tín hiệu “ồn ào” trong giả thuyết tận thế có thể là sản phẩm phụ của một nền văn minh đang suy tàn. Một số nhà khoa học từng đề xuất rằng nền văn minh nhân loại đang trở nên bất ổn do biến đổi khí hậu, và rằng khí hậu ấm lên cùng với hàm lượng carbon ngày càng tăng, cũng như các chất ô nhiễm hóa học khác, có thể được các ETI xem như dấu hiệu công nghệ “ồn ào” của một nền văn minh đang đi xuống.
Hoặc các tín hiệu trong giả thuyết này có thể là một tiếng kêu cứu có chủ ý và không thể nhầm lẫn. Trong một video trên YouTube, Kipping đặt câu hỏi liệu tín hiệu Wow! nổi tiếng năm 1977 có thể là một tiếng kêu cứu rất lớn từ một nền văn minh đang tiến gần đến điểm kết thúc của chính họ hay không.
Giả thuyết tận thế có những hệ quả quan trọng đối với cách chúng ta tìm kiếm và hiểu các hiện tượng trong vũ trụ, đặc biệt là các dấu hiệu công nghệ. Nếu tồn tại ETI, chúng ta nhiều khả năng sẽ phát hiện những tín hiệu “ồn ào” không đại diện cho toàn bộ quần thể đó.
“Xét trên phương diện thực tiễn, giả thuyết tận thế gợi ý rằng các khảo sát trường rộng, tần suất cao, được tối ưu để tìm các hiện tượng thoáng qua nói chung, có thể mang lại cơ hội tốt nhất để phát hiện những nền văn minh ồn ào và tồn tại ngắn ngủi như vậy,” Kipping viết.
Kipping cho rằng chúng ta đang tiến đến thời điểm bầu trời được giám sát liên tục theo miền thời gian. Các đài quan sát như Vera Rubin và khảo sát SDSS theo dõi bầu trời không ngừng để phát hiện các biến đổi. Điều này đặc biệt phù hợp để tìm kiếm những tín hiệu không điển hình, nhiều khả năng sẽ là dấu hiệu đầu tiên của một ETI.
“Thay vì nhắm đến các dấu hiệu sinh học được định nghĩa hẹp, các chiến lược tìm kiếm theo hướng tận thế học sẽ ưu tiên những hiện tượng thoáng qua bất thường - về thông lượng, phổ hoặc chuyển động biểu kiến - có độ sáng và thang thời gian khó dung hòa với các hiện tượng vật lý thiên văn đã biết,” Kipping viết. “Do đó, các nỗ lực phát hiện dị thường mang tính bất khả tri sẽ là một con đường được đề xuất cho tương lai,” ông kết luận.
Có rất nhiều lý do khiến cuộc chạm trán đầu tiên của nhân loại với một nền văn minh khác sẽ không diễn ra dưới hình thức các hạm đội xâm lược khổng lồ lơ lửng trên bầu trời, những sinh vật tiến hóa cao đến cứu rỗi chúng ta, hay những kẻ thăm dò sinh học kỳ quặc từ một góc tối nào đó của vũ trụ. Đó là những ý tưởng khoa học viễn tưởng đầy kịch tính nhằm thu hút sự chú ý của chúng ta. (Nhưng phải thừa nhận là chúng cũng rất thú vị.)
Thay vào đó, nhiều khả năng đó sẽ là một tín hiệu rất ồn ào, rất không điển hình, đến từ một nơi nào đó trong vũ trụ.
“Lịch sử khám phá thiên văn học cho thấy rằng nhiều hiện tượng dễ phát hiện nhất, đặc biệt là những lần phát hiện đầu tiên, không phải là những thành viên điển hình của lớp đối tượng rộng hơn, mà là những trường hợp hiếm hoi, cực đoan, với tín hiệu quan sát lớn không tương xứng,” Kipping viết.
R.T
Theo Universetoday
