Một vụ nổ tia gamma (GRB) - loại vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ - được phát hiện trung bình khoảng một lần mỗi ngày. Tuy nhiên, sự kiện xảy ra vào ngày 2 tháng 7 năm 2025 lại vô cùng khác thường: Kính thiên văn không gian tia gamma Fermi của NASA, đang hoạt động trên quỹ đạo quanh Trái Đất từ năm 2008, đã ghi nhận một GRB có thời gian tồn tại bất thường, tiếp tục phát xạ theo từng đợt trong hơn bảy giờ.
Các nhà thiên văn học lập tức vào cuộc, sử dụng các kính thiên văn trên khắp thế giới để phát hiện ánh sáng hậu phát của vụ nổ và xác định nguồn gốc của nó.
Sự kiện này, được đặt tên là GRB 250702B, là vụ nổ tia gamma có thời lượng dài nhất từng được ghi nhận. Hiện nay, các nhà thiên văn cho rằng nó xuất phát từ một kiểu vụ nổ hiếm gặp hoặc chưa từng được quan sát trước đây, phóng ra một tia vật chất hẹp hướng về phía Hệ Mặt Trời, với vận tốc ít nhất bằng 99% vận tốc ánh sáng.
GRB 250702B không hề dễ phân tích. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng nhiều loại kính thiên văn khác nhau để truy tìm nguồn gốc của nó trên toàn bộ các bước sóng ánh sáng, bao gồm cặp kính thiên văn Gemini đường kính 8,1 mét tại Chile và Hawaii, Đài quán sát VLT ở Chile, Đài quan sát Keck tại Hawaii, và Kính thiên văn không gian Hubble.
Theo NASA, các GRB xuất phát từ những vùng sâu thẳm của vũ trụ; ngay cả vụ gần nhất cũng có nguồn gốc cách Trái Đất hơn 100 triệu năm ánh sáng. Riêng GRB 250702B đến từ một thiên hà khổng lồ cách chúng ta khoảng 8 tỷ năm ánh sáng - và điều quan trọng là thiên hà này chứa rất nhiều bụi, đến mức chặn hoàn toàn ánh sáng khả kiến.
Các kính thiên văn chỉ phát hiện được bức xạ trong vùng hồng ngoại và tia X năng lượng cao. Do lớp bụi dày trong thiên hà chủ, GRB này gần như vô hình trong ánh sáng khả kiến thông thường, theo báo cáo của nhóm nghiên cứu trong một bài báo công bố ngày 26 tháng 11 trên The Astrophysical Journal Letters.
“Đây là vụ nổ tia gamma dài nhất mà con người từng quan sát - dài đến mức nó không phù hợp với bất kỳ mô hình hiện có nào về nguyên nhân gây ra các GRB,” Jonathan Carney, tác giả chính của nghiên cứu và là nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành vật lý và thiên văn học tại Đại học North Carolina ở Chapel Hill, cho biết trong một tuyên bố.
Phân tích cho thấy GRB 250702B có thể được gây ra bởi cái chết của một ngôi sao khối lượng lớn, một ngôi sao bị xé toạc bởi một lỗ đen, hoặc sự hợp nhất giữa một sao helium và một lỗ đen, trong đó lỗ đen đi xoáy dần vào lõi của ngôi sao khổng lồ và kích hoạt một vụ nổ từ bên trong.
“Tuy nhiên, hiện tại chúng tôi vẫn chưa thể xác định lời giải thích nào là chính xác,” Carney nói. “Trong tương lai, sự kiện này sẽ đóng vai trò như một chuẩn mốc độc đáo - khi các nhà thiên văn phát hiện những vụ nổ tương tự, họ sẽ đặt câu hỏi liệu chúng có phù hợp với các đặc tính của GRB 250702B hay đại diện cho một hiện tượng hoàn toàn khác.”
R.T
Theo Livescience
