Một cụm khổng lồ các vết đen Mặt Trời có tổng diện tích xấp xỉ bằng với cụm đã sinh ra cơn bão Mặt Trời lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử vừa xuất hiện ở phía Mặt Trời đang hướng về Trái Đất và hiện đang hướng thẳng vào hành tinh của chúng ta. Nhưng đừng hoảng hốt! Dù cực quang và một số nhiễu loạn công nghệ có thể xảy ra trong tuần tới, cụm vết đen mới này có vẻ khó có khả năng tạo ra một sự kiện Carrington thứ hai.
Cụm này, được đặt tên AR 4294-4296, gồm hai nhóm vết đen khác nhau (AR 4294 và AR 4296) đang đan xen từ trường với nhau. Nó lần đầu được nhìn thấy vào ngày 28 tháng 11, khi nó xoay đến phía Mặt Trời hướng về Trái Đất tại rìa phía tây. Tuy nhiên, các vùng tối này đã được tàu Perseverance của NASA trên Sao Hỏa phát hiện khoảng một tuần trước đó, khi nó quan sát phía xa của Mặt Trời (phí khi đó không hướng về Trái Đất).
AR 4294-4296 có kích thước tương đương với một vết đen khổng lồ được nhà thiên văn học người Anh Richard Carrington quan sát vào tháng 9 năm 1859. Vết đen này sau đó đã gây ra “Sự kiện Carrington” - cơn bão Mặt Trời lớn nhất từng được con người chứng kiến. Hình ảnh phía trên, lần đầu được chia sẻ bởi Spaceweather.com vào ngày 2 tháng 12, cho thấy cụm vết đen mới bên cạnh bản phác họa của Carrington về vết đen khổng lồ thế kỷ 19. Nhìn qua thì cụm vết đen mới có vẻ lớn hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, các vùng tối của nó bao phủ khoảng 90% diện tích mà vết đen Carrington từng chiếm trên bề mặt Mặt Trời.
Các vết đen Mặt Trời có khả năng phóng ra các vụ nổ bức xạ mạnh, hay các quầng lửa Mặt Trời, khi các đường sức từ vô hình của chúng bị xoắn và gãy, giải phóng năng lượng vào không gian. Các vụ nổ này có thể gây gián đoạn vô tuyến tạm thời trên Trái Đất và phóng ra những đám mây plasma khổng lồ, di chuyển nhanh - gọi là các vụ phun trào nhật hoa mới (CME) - hướng về hành tinh chúng ta. Khi điều này xảy ra, nó có thể gây nhiễu từ trường của Trái Đất, tạo thành các cơn bão địa từ có thể ảnh hưởng đến thiết bị điện tử và tạo ra cực quang rực rỡ trên bầu trời đêm.
Các vùng tối mới này là “một trong những nhóm vết đen lớn nhất trong 10 năm qua” và có khả năng tạo ra các tia lửa cấp X siêu mạnh - loại mạnh nhất trong hệ thống phân loại của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) - đại diện Spaceweather.com viết gần đây. Nếu nó bùng nổ và phóng ra CME, thì cơn bão Mặt Trời tạo ra “sẽ có tác động địa từ rõ rệt,” họ cho biết thêm.
Ảnh chụp Mặt Trời bởi tàu Perseverance trên Sao Hỏa, với cận cảnh vết đen ở phía xa của Mặt Trời. (Nguồn: NASA)
Sự kiện Carrington đã tạo ra một vụ bùng phát ước tính có cường độ X45 vào năm 1859 - vẫn là kỷ lục, dù có bằng chứng địa chất cho thấy những vụ nổ mạnh hơn nữa từng xảy ra trước khi con người xuất hiện. Để so sánh, một quầng lửa loại X45 mạnh hơn hơn năm lần so với quầng lửa mạnh nhất của thập kỷ qua - một vụ bùng phát X7 vào tháng 10 năm 2024.
Nếu một vụ bùng phát mạnh tương đương tác động vào Trái Đất ngày nay, bức xạ sẽ phá hỏng toàn bộ vệ tinh đang ở quỹ đạo, theo các mô phỏng gần đây. Nó cũng sẽ gây thiệt hại lớn trên mặt đất, có thể phá hỏng các phần của lưới điện. Các chuyên gia ước tính rằng tổng thiệt hại dễ dàng vượt quá 1 nghìn tỷ USD.
Nếu AR 4294-4296 gần bằng kích thước vết đen đã tạo ra Sự kiện Carrington, điều đó nghĩa là một cơn bão Mặt Trời khổng lồ có khả năng xảy ra, đúng không? Câu trả lời là: vừa đúng vừa không.
Các vết đen lớn hơn đúng là có khả năng tạo ra các vụ nổ Mặt Trời mạnh hơn. Ví dụ, vết đen dẫn đến “siêu bão địa từ” vào tháng 5 năm 2024 rộng gấp hơn 15 lần Trái Đất. Tuy nhiên, với vết đen Mặt Trời, kích thước không phải là tất cả.
Khả năng một vết đen đạt mức bùng nổ tối đa còn phụ thuộc vào cấu trúc từ trường của nó và tần suất nó giải phóng năng lượng - nghĩa là một số vết đen khổng lồ có thể hoàn toàn vô hại.
Từ trường của AR 4294-4296 đang khá rối loạn, nghĩa là các quầng lửa là có thể xảy ra, và cụm này thậm chí có vẻ đã tạo ra một vụ nổ loại X khi nó vẫn còn ở phía xa của Mặt Trời, theo Spaceweather.com. Tuy nhiên, dù vậy, các chuyên gia cho biết chưa có dấu hiệu rõ ràng nào về một siêu bão tương đương với Sự kiện Carrington trong tương lai gần.
Các nhà khoa học sẽ theo dõi rất sát từ trường của “gã khổng lồ” này để tìm dấu hiệu về hoạt động sắp xảy ra. Nhưng nếu nó xoay qua trước Trái Đất mà không bùng nổ, thì những vùng tối này đủ lớn để sống sót qua hơn một vòng xoay quanh Mặt Trời - nghĩa là chúng có thể quay lại cho “hiệp hai” vào khoảng thời gian Giáng Sinh.
Mặt Trời đã hoạt động đặc biệt mạnh trong vài năm gần đây, vì nó đang ở giai đoạn hoạt động mạnh nhất của chu kỳ khoảng 11 năm - gọi là cực đại Mặt Trời.
Điều đó đã dẫn đến nhiều quầng lửa loại X gần đây, bao gồm hai vụ nổ liên tiếp tạo ra một cơn bão địa từ cấp G4 (nghiêm trọng) từ ngày 11 đến 12 tháng 11. Thật vậy, năm 2024 ghi nhận số lượng quầng lửa cấp X cao nhất trong một năm kể từ khi bắt đầu lưu trữ dữ liệu hiện đại vào năm 1996.
Nhiều vụ trong số đó đã tạo ra những cơn bão địa từ trên Trái Đất, bao gồm sự nhiễu loạn cực mạnh vào tháng 5 năm 2024 - cơn bão mạnh nhất trong 21 năm qua và tạo ra cực quang rộng lớn nhất trong nhiều thế kỷ.
Bryan
Theo Livescience
