Những hình ảnh đầu tiên từ Đài quan sát Vera C. Rubin cho thấy một dòng sao dài 163.000 năm ánh sáng phát ra từ thiên hà M61, gợi ý về một quá khứ dữ dội.
Ngay cả khi chưa chính thức đi vào hoạt động khoa học đầy đủ, đài quan sát Vera C. Rubin tại Chile đã giúp các nhà thiên văn phát hiện một điều phi thường. Những hình ảnh đầu tiên của đài quan sát, được công bố vào tháng 6 đa mang lại một cái nhìn sâu vào cụm Virgo - cụm thiên hà gần Trái Đất nhất và được nghiên cứu kỹ lưỡng nhất. Và ở góc dưới bên phải của bức ảnh, các nhà thiên văn tinh mắt đã nhìn thấy một điều bất ngờ: một dòng sao mỏng như sợi chỉ đang vươn ra khỏi một trong các thiên hà thuộc cụm.
Thiên hà xoắn dạng thanh Messier 61 (M61, còn được biết đến với tên NGC 4303) đã được biết đến và nghiên cứu trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, chỉ có độ nhạy đặc biệt của Rubin với các vật thể có độ sáng bề mặt thấp mới có thể phát hiện được dòng sao mới được tìm thấy này.
Dòng sao này kéo dài khoảng 50 kiloparsec (tức khoảng 163.000 năm ánh sáng), tương đương với đường kính của thiên hà Milky Way của chúng ta. Điều đó khiến nó dài hơn hầu hết các dòng sao đã biết trong thiên hà của chúng ta, vốn chủ yếu chỉ dài vài chục nghìn năm ánh sáng.
Dòng sao mờ nhạt, trải dài như một dải vụn bánh mì dọc thiên hà, được cho là phần còn lại của một thiên hà lùn đã bị lực hấp dẫn của M61 xé toạc. Quá trình tan rã này cũng có thể đã kích hoạt một đợt bùng nổ tạo sao - một giai đoạn mà sự hình thành sao mới tăng vọt - bắt đầu tại M61 cách đây khoảng 10 triệu năm.
Cấu trúc này gợi nhớ đến dòng sao Sagittarius, một cấu trúc dài, uốn lượn bao quanh thiên hà Milky Way, với các ngôi sao có nguồn gốc từ thiên hà lùn elip Sagittarius. Các nhà khoa học đã viết như vậy trong một nghiên cứu được đăng lên dữ liệu arXiv ngày 28 tháng 10, và sẽ được xuất bản trên Notes of the American Astronomical Society.
Hình ảnh từ nghiên cứu mới cho thấy: (a) Thiên hà M61 và dòng sao của nó, (b) Hình ảnh phóng to cấu trúc ở đầu phía bắc của dòng sao, (c) Hình ảnh nơi dòng sao kết nối với thiên hà. (Nguồn hình ảnh: Romanowsky và cộng sự. 2025, RNAAS).
Là một thiên hà vệ tinh của thiên hà Milky Way, thiên hà lùn elip Sagittarius được cho là đã góp phần hình thành các nhánh xoắn mới trong Milky Way. Tất cả điều này cho thấy rằng phần lớn các thiên hà lớn có thể hình thành bằng cách “nuốt chửng” các thiên hà nhỏ hơn xung quanh.
“Thật đáng kinh ngạc khi dòng sao này lại không được phát hiện từ sớm quanh một thiên hà Messier,” các tác giả viết trong nghiên cứu. “Chúng tôi kỳ vọng sẽ có một kho tàng những cấu trúc phụ được hé lộ quanh những thiên hà khác nhờ các dữ liệu tương lai từ Rubin.”
R.T
Theo Livescience
