Kính thiên văn Không gian James Webb (JWST) và Đài quan sát VLT đã phát hiện một hành tinh trôi nổi tự do đang hút vật chất với tốc độ kỷ lục, tương tự quá trình hình thành một ngôi sao. Các nhà khoa học vẫn chưa rõ lý do tại sao.
Đây là một hành tinh lang thang (tức không có quỹ đạo quanh ngôi sao nào), có tên là Cha 1107-7626. Theo quan sát của VLT (thuộc Đài quan sát Nam bán cầu của châu Âu (ESO)) ở Chile và JWST, đối tượng này dường như là hành tinh lang thang có tốc độ lớn lên nhanh nhất từng được ghi nhận, đạt đỉnh tới 6,6 tỷ tấn vật chất mỗi giây.
Sự tăng trưởng nhanh hiếm thấy này có thể giúp làm rõ ranh giới giữa các hành tinh khổng lồ và các sao nhỏ, theo báo cáo đăng ngày 2/10/2025 trên The Astrophysical Journal Letters.
Tác giả chính Víctor Almendros-Abad cho biết nhóm nghiên cứu muốn biết những đối tượng như vậy là các hành tinh từng bị bật khỏi hệ của mình hay chúng hình thành một cách “cô lập” từ sự sụp đổ hấp dẫn của vật chất trong đám mây phân tử - tương tự cơ chế tạo sao.
Nhóm đã ghi nhận một “bùng nổ bồi tụ” - thời điểm hành tinh đột ngột hút vào lượng lớn khí và bụi từ đĩa bao quanh. Cha 1107-7626 luôn bồi tụ, nhưng tốc độ không ổn định. Tháng 8 năm 2025, tốc độ bồi tụ cao gấp 8 lần so với vài tháng trước đó.
Những đợt bùng nổ bồi tụ như vậy vốn đã thấy ở các sao trẻ, gợi ý rằng các hành tinh lang thang có thể chia sẻ một cơ chế tăng trưởng tương tự - dù chúng nhỏ hơn sao rất nhiều và cách mà chúng hình thành khác nhau ở điểm nào vẫn còn là câu hỏi mở.
Theo đồng tác giả Alexander Scholz, các bùng nổ bồi tụ được biết đến từ cuối thập niên 1930 và nay được xem là quan trọng trong quá trình kiến tạo nên các ngôi sao, đồng thời làm nóng tinh vân khí-bụi quanh sao trẻ (môi trường nơi các hệ hành tinh ra đời). Dấu vết của các đợt bùng nổ này thậm chí còn có thể được nhìn thấy trong thành phần hóa học của thiên thạch thuộc Hệ Mặt Trời. Phát hiện một sự kiện tương tự ở vật thể khối lượng hành tinh có thể hé lộ một cơ chế phổ quát phía sau hiện tượng bồi tụ.
Ảnh hồng ngoại chụp bằng kính thiên văn VISTA của Đài quan sát Nam bán cầu của châu Âu (ESO), cho thấy vị trí của hành tinh lang thang Cha 1107-7626. Hành tinh là một chấm nằm đúng ở trung tâm khung hình. (Nguồn ảnh: ESO/Meingast)
Số lượng hành tinh lang thang được phát hiện tăng lên trong những năm gần đây. Chẳng hạn JWST đã tìm thấy hơn 500 đối tượng trong một vùng hình thang của Tinh vân Orion - một đám mây khí nổi tiếng với sự ra đời của các sao.
Dẫu vậy, các hành tinh này vẫn rất khó quan sát vì chúng phát sáng chủ yếu ở dải hồng ngoại, vốn chỉ thấy rõ bằng các kính thiên văn cỡ lớn như JWST và VLT. Các nhà khoa học kỳ vọng tiếp tục dùng hai đài quan sát này để khảo sát thêm, nhằm xác định các hành tinh lang thang hình thành giống sao hay giống hành tinh - bởi những điểm tương đồng trong cơ chế bồi tụ giữa hai loại đối tượng này vẫn chưa được hiểu hết.
Bước tiếp theo là xem các bùng nổ bồi tụ xuất hiện phổ biến đến mức nào ở các hành tinh lang thang. Câu trả lời sẽ cho biết các sự kiện bồi tụ quan trọng ra sao trong quá trình tiến hóa của chúng.
Nguyễn Đình Nam
Theo Livescience
