Ba phi hành gia Trung Quốc đã bị kẹt tạm thời trong không gian sau khi khoang trở về của họ bị va chạm bởi một mảnh nghi là "rác không gian" chỉ vài giờ trước khi dự kiến rời trạm. Hiện các quan chức đang tiến hành điều tra chính xác điều gì đã xảy ra, tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có thông tin rõ ràng về mức độ hư hại của tàu hay thời điểm phi hành đoàn có thể quay lại Trái Đất.
Ba phi hành gia (*) gồm Wang Jie, Chen Zhongrui và Chen Dong, được biết đến là phi hành đoàn của tàu Shenzhou-20 (Thần Châu-20),đã sống trên trạm không gian Tiangong (Thiên Cung) của Trung Quốc từ ngày 24 tháng 4. Họ dự kiến quay lại Trái Đất vào thứ Tư (ngày 5 tháng 11) sau khi hoàn tất giai đoạn bàn giao với phi hành đoàn tàu Shenzhou-21, những người đã đến trạm vào ngày Halloween (31 tháng 10). Tuy nhiên, vào sáng thứ Tư, khoảng 10h30 giờ địa phương, đại diện của Cơ quan Không gian Có người lái Trung Quốc (CMSA) thông báo rằng chuyến trở về của các phi hành gia đã bị hoãn lại, thông qua một tuyên bố đăng tải trên mạng xã hội Weibo của Trung Quốc.
Lý do được đưa ra cho sự trì hoãn này là "khoang trở về của phi hành đoàn bị nghi vấn rằng đã va chạm với một mảnh rác không gian nhỏ," theo tuyên bố đã được dịch lại từ CMSA. Cơ quan này bổ sung rằng hiện đang tiến hành "phân tích va chạm và đánh giá rủi ro" để đảm bảo sức khỏe và an toàn cho toàn bộ sáu phi hành gia đang có mặt trên trạm không gian. Tuy nhiên, chưa có thêm chi tiết nào được công bố.
Phi hành đoàn gồm Wang Jie, Chen Zhongrui và Chen Dong đã được đưa vào không gian từ ngày 24/4 (Ảnh: PEDRO PARDO/AFP via Getty Images)
Con tàu không gian có nguy cơ đã hư hại này nhiều khả năng vẫn đang được gắn với trạm không gian Tiangong, nơi nó đã kết nối từ khi đưa phi hành đoàn Shenzhou-20 lên trạm hồi tháng 4. Theo Ars Technica, tàu này gồm ba phần có thể tách rời: một module cung cấp năng lượng và đẩy, khu vực sinh hoạt của phi hành gia, và khoang trở về có gắn dù.
Nếu bất kỳ phần nào trong số này được đánh giá là không an toàn, tàu sẽ có thể bị loại bỏ và đưa trở lại Trái Đất mà không có phi hành gia. Trong trường hợp đó, theo hướng dẫn của CMSA, phi hành đoàn Shenzhou-20 sẽ quay trở lại Trái Đất bằng khoang trở về của tàu Shenzhou-21, tàu này sau đó sẽ được thay thế bởi một tàu khác mà CMSA luôn giữ trong tình trạng sẵn sàng, theo Reuters.
Trong nhiệm vụ hiện tại, chỉ huy tàu Shenzhou-20, Chen Dong, đã phá kỷ lục về tổng số ngày sống trong không gian nhiều nhất của một phi hành gia Trung Quốc, với hơn 400 ngày bay quanh Trái Đất. Kỷ lục này sẽ tiếp tục được kéo dài thêm do sự trì hoãn này. (Kỷ lục hiện tại về tổng số ngày không liên tiếp sống trong không gian thuộc về phi hành gia người Nga Oleg Kononenko, với tổng cộng 1.111 ngày.)
Tình huống của Chen Dong gợi nhớ đến phi hành gia Frank Rubio của NASA, người đã vô tình lập kỷ lục bay lâu nhất trong không gian đối với một người Mỹ (371 ngày) vào tháng 9 năm 2023, sau khi khoang trở về của anh bị hư hại nghiêm trọng do một vụ va chạm với thiên thạch, trong khi đang gắn với trạm ISS.
Vào tháng 3, các phi hành gia Butch Wilmore và Suni Williams của NASA cũng từng gây chú ý khi họ trở về Trái Đất sau 9 tháng, thay vì một tuần như dự kiến ban đầu. Sự lưu trú kéo dài của họ trên ISS là do hàng loạt sự cố kỹ thuật với khoang Boeing Starliner của họ.
Các phi hành gia đã sống trên trạm không gian Tiangong từ năm 2021. Mỗi tàu của phi hành đoàn sẽ tiếp tục gắn với trạm trong suốt thời gian từ lúc đến cho đến lúc rời đi. (Ảnh: CMSA).
Đây không phải lần đầu tiên trạm không gian của Trung Quốc bị rác không gian va phải: Một trong những tấm pin năng lượng Mặt Trời của trạm đã bị mảnh vỡ va trúng vào năm 2023, gây ra sự cố mất điện cục bộ, theo Ars Technica. Kể từ đó, các lớp bảo vệ bổ sung đã được lắp đặt bên ngoài trạm trong những chuyến đi bộ ngoài không gian gần đây.
Trạm không gian Quốc tế (ISS) cũng dễ bị ảnh hưởng bởi rác không gian và phải thường xuyên điều chỉnh vị trí để tránh các mảnh vỡ lớn. Một số bộ phận của trạm, chẳng hạn như cánh tay robot Canadarm2, đã bị hư hại do va chạm với các mảnh vỡ nhỏ trong những năm qua.
Lượng rác không gian quay quanh Trái Đất đang gia tăng nhanh chóng, cùng với sự gia tăng số lượng tàu không gian hoạt động quanh hành tinh. Một số chuyên gia lo ngại rằng nếu tình trạng này tiếp diễn, chúng ta có thể đạt đến một điểm không thể quay lại, nơi chuỗi va chạm liên tiếp có thể khiến quỹ đạo Trái Đất tầm thấp trở nên không thể sử dụng được. Kịch bản lý thuyết này được gọi là "Hội chứng Kessler".
Trong lúc chờ đợi, các cơ quan không gian quốc gia và các công ty tư nhân đang thử nghiệm nhiều chiến lược giảm thiểu rác không gian khác nhau.
Bryan
Theo Livescience
(*) Trong tiếng Anh, các phi hành gia Trung Quốc được gọi là "taikonaut" (chứ không phải "astronaut"), với "taiko" là biến thể từ "taikong" - phiên âm từ 太空 (thái không), có ý nghĩa là không gian bên ngoài, hoặc đơn giản là vũ trụ, giống như khi chúng ta dùng từ "không gian" (space).
