Những hiện tượng thiên văn nào sẽ đợi bạn trong năm 2026? Dưới đây là một danh sách ngắn về những hiện tượng mà bạn có thể quan sát từ Việt Nam.
03 tháng 01: Trăng tròn, siêu Trăng
Mặt Trăng sẽ đạt pha tròn hoàn toàn (full moon) vào lúc 17h02 theo múi giờ của Việt Nam. Thời điểm này rất gần với lúc nó đi qua điểm cận địa (điểm gần Trái Đất nhất trên quỹ đạo của nó), vì thế nó lớn và sáng hơn Trăng tròn thông thường một chút (lớn hơn khoảng 7% và sáng hơn 15%), và thường được gọi là "siêu Trăng". Người bản địa châu Mỹ gọi Trăng tròn trong tháng 1 (Dương lịch) này là "Trăng sói" vì đây là giai đoạn giữa mùa đông, loài sói trong những cánh rừng ở Bắc Mỹ ra khỏi hang đi tìm thức ăn và chúng thường hú rất nhiều.
03-04 tháng 01: Trái Đất tới cận nhật
Đây là thời điểm hàng năm khi Trái Đất di chuyển tới điểm gần Mặt Trời nhất trên quỹ đạo của nó (gọi là điểm cận nhật). Thời điểm chính xác của điểm này trong năm 2026 là giữa đêm mùng 3 - rạng sáng mùng 4 tháng 1. Ở thời điểm này, Trái Đất nằm cách Mặt Trời xấp xỉ 147,1 triệu km (trong khi khoảng cách trung bình trên quỹ đạo của nó là 149,6 triệu km). Tuy nhiên, đây chỉ là một cái mốc trên hành trình hàng năm của hành tinh, bạn sẽ không thấy có bất cứ khác biệt gì trên bầu trời cũng như khí quyển và thời tiết.
03-04 tháng 01: Mưa sao băng Quadrantids
Đây là trận mưa sao băng loại trên trung bình, gây ra bởi những mảnh vụn còn lại của sao chổi 2003 EH1 - một sao chổi được phát hiện năm 2003, mặc dù hiện tượng này đã được quan sát từ rất nhiều năm trước đó. Nó được đặt tên theo chòm sao cổ Quadrans Muralis, hiện nay khu vực trung tâm của chòm sao này thuộc chòm sao Bootes. Thời điểm lý tưởng nhất để quan sát hiện tượng này là rạng sáng ngày mùng 4 tháng 1 (Dương lịch). Năm 2026, thời điểm này trùng với lúc có Trăng tròn, vì thế đây không phải một năm lý tưởng để quan sát hiện tượng này. Ở những nơi thời tiết rất thuận lợi và chủ động nhìn vào khu vực ít bị ảnh hưởng bởi ánh Trăng nhất thì bạn cũng chỉ có thể thấy được trên dưới 10 sao băng mỗi giờ. Tuy nhiên, bạn cũng có thể thử tìm kiếm một số sao băng của hiện tượng này từ vài ngày trước cực điểm, khi Mặt Trăng chưa tròn và thường lặn sớm, để lại bầu trời tối sau nửa đêm.
10 tháng 01: Sao Mộc tới vị trí trực đối
Vào tối ngày 10/01, bạn sẽ có cơ hội quan sát Sao Mộc ở thời điểm lý tưởng nhất hàng năm. Hành tinh lớn nhất Hệ Mặt Trời này sẽ nằm ở vị trí thuận lợi nhất đối với người quan sát từ Trái Đất. Với một chiếc kính thiên văn và một bầu trời đủ trong, bạn sẽ dễ dàng xác định được màu sắc của nó cùng 4 vệ tinh Galileo dưới dạng 4 chấm sáng nằm hai bên hành tinh này.
17 tháng 02: Nhật thực hình khuyên. Hiện tượng này chỉ có thể được quan sát từ Nam Cực và một phần phía Nam của Ấn Độ Dương (có một phần rất nhỏ của Nam Mỹ và Nam Phi có thể quan sát). Vì thế, người quan sát từ Việt Nam có thể bỏ qua hiện tượng này.
19 tháng 02: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Đông
Do có chu kỳ ngắn, Sao Thủy nhanh chóng đi sang phía bên kia của Mặt Trời theo góc nhìn của chúng ta. Lúc này, bạn sẽ thấy nó vào lúc chiều tối ở dưới thấp của bầu trời phía Tây, khi Mặt Trời bắt đầu lặn.
03 tháng 03: Nguyệt thực toàn phần
Mặt Trăng sẽ đi hoàn toàn vào vùng bóng tối của Trái Đất, nhận được ít ánh sáng Mặt Trời hơn và sẽ chuyển thành màu đỏ sẫm. Việt Nam nằm trong khu vực sẽ quan sát được phần lớn hiện tượng này, trong đó có toàn bộ pha toàn phần (pha đáng chú ý nhất), vào chiều tối và tối ngày 03/03.
(VACA sẽ có thông tin chi tiết về việc quan sát hiện tượng này).
Nguyệt thực toàn phần cũng các sự kiện thiên văn khác được đánh dấu trong lịch thiên văn để bàn của VACA. Xem chi tiết về lịch TẠI ĐÂY.
08 tháng 03: Sao Kim và Sao Thổ giao hội
Hai hành tinh của Hệ Mặt Trời sẽ ở rất gần nhau trên bầu trời phía Tây, ngay sau khi Mặt Trời lặn. Tuy nhiên, vị trí của chúng rất gần chân trời nên chỉ có thể quan sát được nếu bạn có góc nhìn đủ rộng và điều kiện quan sát lý tưởng.
20 tháng 03: Xuân phân ở Bắc bán cầu.
03 tháng 04: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Tây
Hành tinh nhỏ nhất và gần Mặt Trời nhất sẽ ở vị trí cách xa Mặt Trời nhất khi nhìn từ Trái Đất, khiến nó dễ dàng được quan sát hơn do ít bị lóa bởi chính ánh sáng Mặt Trời. Vào lúc sáng sớm, bạn sẽ tìm thấy nó nằm khá thấp trên bầu trời phía Đông, trước khi Mặt Trời mọc.
22-23 tháng 04: Mưa sao băng Lyrids
Mưa sao băng loại trung bình này được gây ra bởi các mảnh vụn của sao chổi C/1861 G1 Thatcher. Thông thường, nó có thể cho phép bạn quan sát được trên 20 sao băng mỗi giờ vào lúc cực điểm. Mặt Trăng sẽ lặn sớm và không cản trở việc quan sát của bạn. Hãy tìm chòm sao Lyra trên bầu trời, nó rất nổi bật với sao Vega - một trong những ngôi sao sáng nhất trên bầu trời vào thời điểm đó.
23 tháng 04: Sao Kim và Sao Thiên Vương giao hội
Mặc dù hai hành tinh này sẽ có vị trí biểu kiến rất gần nhau, nhưng Sao Thiên Vương gần như không thể quan sát bằng mắt thường. Do đó, bạn sẽ cần tới một chiếc kính thiên văn và bầu trời trong lý tưởng.
06-7 tháng 05: Mưa sao băng Eta Aquarids
Đây là mưa sao băng loại trung bình, diễn ra ở khu vực chòm sao Aquarius. Năm 2026, cực điểm của hiện tượng rơi vào thời điểm mà Mặt Trăng sẽ không cản trở bạn. Vào nửa đêm mùng 6 - rạng sáng mùng 7 tháng 5, hãy tìm chòm sao Aquarius, với một bầu trời không quá ô nhiễm và ít mây, bạn sẽ theo dõi được hiện tượng này.
19 tháng 05: Mặt Trăng và Sao Kim giao hội
Mặt Trăng lưỡi liềm lúc hoàng hôn sẽ ở rất gần Sao Kim - hành tinh sáng nhất khi quan sát từ Trái Đất. Đó sẽ là một khung cảnh hấp dẫn để ngắm nhìn nếu thời tiết ủng hộ bạn và có một góc nhìn tốt về phía Tây.
20 tháng 05: Mặt Trăng và Sao Mộc giao hội
Ngay sau Sao Kim, tới lượt Sao Mộc sẽ ở gần Mặt Trăng lưỡi liềm. Mặc dù Sao Mộc không sáng như Sao Kim, nhưng bạn sẽ có khoảng thời gian dài hơn và vị trí cao hơn so với chân trời một chút để theo dõi.
31 tháng 05: Trăng tròn, Trăng xanh của tháng
Lần Trăng tròn thứ hai trong cùng tháng Dương lịch được gọi là Trăng xanh (hay đầy đủ hơn là Trăng xanh của tháng). Tuy nhiên, điều này chỉ mang ý nghĩa văn hóa. Mặt Trăng sẽ không có màu xanh, và vì thế trên thực tế đây chỉ là một lần Trăng tròn thông thường.
09 tháng 06: Sao Kim và Sao Mộc giao hội
Sau khi Mặt Trời lặn, hãy nhìn về bầu trời phía Tây, với một bầu trời trong và ít ô nhiễm ánh sáng, bạn sẽ thấy hai hành tinh sáng nhất Hệ Mặt Trời này nằm rất gần nhau và nổi bật hơi mọi chấm sáng khác. Thấp hơn một chút là Sao Thủy, nhưng cách đó một đoạn và mờ hơn nhiều.
15 tháng 06: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Đông.
21 tháng 06: Hạ chí ở Bắc bán cầu.
08 tháng 07: Mặt Trăng và Sao Thổ giao hội
Trăng bán nguyệt và Sao Thổ sẽ ở gần nhau trên bầu trời phía Đông suốt từ sau nửa đêm cho tới khi Mặt Trời mọc. Tất nhiên, bạn hoàn toàn có thể nhìn thấy chúng bằng mắt thường nếu trời không mây, nhưng một chiếc kính thiên văn sẽ mang lại cái nhìn hấp dẫn với hai thiên thể này.
28-29 tháng 07: Mưa sao băng Delta Aquarids
Trận mưa sao băng loại trung bình (hoặc nhỏ) này thường diễn ra từ giữa tháng 7 cho tới tận quá nửa tháng 8 hàng năm. Dù vậy, nó chỉ thực sự đáng chú ý vào lúc cực điểm là tối 28 - rạng sáng 29 tháng 7. Trung tâm của hiện tượng này là chòm sao Aquarius. Delta Aquarids năm nay sẽ bị ánh Trăng cản trở đáng kể, và có lẽ nó không thực sự là một sự kiện đáng chú ý với người yêu thích thiên văn.
02 tháng 08: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Tây.
12 tháng 08: Nhật thực toàn phần. Chỉ một dải thuộc châu Âu và Greenland quan sát được pha toàn phần, một phần khác của Bắc Mỹ, Bắc và Tây Âu, Tây Phi và rất nhỏ ở Bắc Á có thể quan sát được ít nhất một chút của pha một phần. Việt Nam không thể quan sát hiện tượng này.
12-13 tháng 08: Mưa sao băng Perseids
Là hiện tượng gây ra bởi tàn dư của sao chổi Swift-Tuttle, Perseids là một trong những trận mưa sao băng đáng chú ý nhất hàng năm. Nó diễn ra từ giữa tháng 7 cho tới cuối tháng 8, với cực điểm rơi vào đêm 12 - rạng sáng 13 tháng 8. Hiện tượng này có khu vực trung tâm là chòm sao Perseus. Vào đêm cực điểm, với điều kiện quan sát lý tưởng, Perseids có thể đạt từ 60 tới 100 sao băng mỗi giờ. 2026 sẽ là năm tương đối lý tưởng để quan sát, vì Mặt Trăng sẽ hoàn toàn không cản trở bạn.
15 tháng 08: Sao Kim đạt biên độ cực đại về phía Đông (so với Mặt Trời).
28 tháng 08: Nguyệt thực một phần. Gần như toàn bộ châu Mỹ, châu Âu và châu Phi sẽ quan sát được hiện tượng này. Việt Nam hoàn toàn không thể quan sát.
07 tháng 09: Mặt Trăng và Sao Hỏa giao hội.
Rạng sáng mùng 7 tháng 9, nếu trời trong, bạn sẽ thấy Trăng lưỡi liềm cuối tháng đang ở rất gần Sao Hỏa - Hành tinh Đỏ của Hệ Mặt Trời.
23 tháng 09: Thu phân ở Bắc bán cầu.
25 tháng 09: Sao Hải Vương tới vị trí trực đối.
Hành tinh xa nhất của Hệ Mặt Trời (như ngày nay đã biết) sẽ ở vị trí đối diện với Mặt Trời qua Trái Đất. Mặc dù vậy, bạn chỉ có thể tìm thấy nó nếu có một chiếc kính thiên văn và điều kiện quan sát tương đối lý tưởng.
04 tháng 10: Sao Thổ tới vị trí trực đối
Đây là thời điểm đáng chú ý nhất hàng năm để bạn quan sát hành tinh này. Sao Thổ sẽ nằm đối diện với Mặt Trời qua Trái Đất, và vì thế đó là thời điểm nó nằm tương đối gần Trái Đất so với các điểm khác trên quỹ đạo của chúng ta, đồng thời phần được chiếu sáng của nó hướng về Trái Đất nhiều nhất. Với những ai có kính thiên văn, đây sẽ là cơ hội tốt nhất trong năm để quan sát hành tinh này cùng vành đai tuyệt đẹp của nó.
07 tháng 10: Mưa sao băng Draconids
Đây là một mưa sao băng nhỏ với mật độ ít khi quá 10 sao băng mỗi giờ. Nó có trung tâm là chòm sao Draco. Khác với các mưa sao băng khác, thời điểm tốt nhất để quan sát mưa sao băng Draconids không phải lúc rạng sáng mà vào buổi tối, khi bạn có thể nhìn thấy chòm sao Draco trên bầu trời phía Bắc. Mặt Trăng sẽ không gây cản trở nào cho bạn, và vì thế mặc dù là mưa sao băng nhỏ, Draconids sẽ có thể cho bạn thấy một số sao băng sáng nếu thời tiết thuận lợi.
12 tháng 10: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Đông.
21-22 tháng 10: Mưa sao băng Orionids
Orionids vẫn luôn được coi là một trận mưa sao băng đáng chú ý hàng năm. Nó có khu vực trung tâm là chòm sao Orion - một chòm sao dễ nhất ra tới mức gần như bất cứ ai đều có thể tìm được nó khi trời quang mây nhờ ba ngôi sao thẳng hàng và cách đều nhau mà các nhà thiên văn gọi là "thắt lưng của Orion". Trong lần quan sát này, vào sau nửa đêm bạn sẽ có nhiều cơ hội nhìn thấy nhiều sao băng của Orionids nếu như thời tiết thuận lợi, do ít bị cản trở bởi ánh Trăng.
04-05 tháng 11: Mưa sao băng Taurids
Đây là mưa sao băng nhỏ có trung tâm là chòm sao Taurus. Nó chỉ có thể cho bạn thấy trên dưới 10 sao băng mỗi giờ vào lúc cực điểm. Với việc sẽ rất ít bị ảnh hưởng bởi ánh Trắng, nếu may mắn và có một bầu trời đủ trong, bạn vẫn sẽ tìm thấy một số vệt sáng đáng chú ý của hiện tượng này.
17-18 tháng 11: Mưa sao băng Leonids
Trận mưa sao băng này xảy ra quanh khu vực của chòm sao Leo. Năm 2026, Leonids vẫn là một mưa sao băng loại trung bình với khoảng 30 sao băng mỗi giờ vào cực điểm. Mặt Trăng sẽ không cản trở đối với việc quan sát hiện tượng này. Tại những nơi trời trong, bạn sẽ có thể thấy được nhiều sao băng với một số trong đó có thể khá dài và sáng. Các sao băng có thể xuất hiện từ mọi hướng của bầu trời, nhưng tập trung nhiều nhất ở khu vực chòm sao Leo (Sư tử).
20 tháng 11: Sao Thủy đạt biên độ cực đại về phía Tây.
24 tháng 11: Trăng tròn, siêu Trăng.
25 tháng 11: Sao Thiên Vương tới vị trí trực đối
Đây là thời điểm lý tưởng nhất để bạn quan sát hành tinh này nếu như có một chiếc kính thiên văn. Nó rất khó để nhận ra bằng mắt thường ngay cả khi trời trong, và nếu có thì nó cũng không có gì nổi bật so với những đốm sáng khác trên bầu trời.
13-14 tháng 12: Mưa sao băng Geminids
Geminids được coi là trận mưa sao băng lớn nhất năm, với cực điểm có thể đạt từ 100 tới 120 sao băng mỗi giờ nếu trời trong. Hiện tượng này diễn ra trong suốt tháng 12, nhưng thời điểm thuận lợi nhất để quan sát sẽ là đêm 13 - rạng sáng 14. Trung tâm của nó là chòm sao Gemini. Năm 2026, cực điểm của hiện tượng này rơi vào đầu tháng Âm lịch, vì thế Mặt Trăng lưỡi liềm lặn sớm sẽ không cản trở bạn. Nếu trời đủ trong, sẽ là thời điểm tuyệt vời để bạn quan sát trận mưa sao băng này.
21-22 tháng 12: Mưa sao băng Ursids
Trận mưa sao băng nhỏ này có ku vực trung tâm là chòm sao Ursa Minor - chòm sao có chứa sao Polaris, ngôi sao định hướng cho phương Bắc (sao Bắc Cực). Với cực điểm gần ngày Trăng tròn và là một mưa sao băng nhỏ, nó sẽ không thực sự đáng chú ý, dù bạn vẫn có thể may mắn bắt gặp một số sao băng của nó trên bầu trời.
22 tháng 12: Đông chí ở Bắc bán cầu.
23 tháng 12: Trăng tròn, siêu Trăng.
Tất cả những hiện tượng trên cũng được liệt kê chi tiết trong LỊCH THIÊN VĂN 2026 CỦA VACA. Thông tin chi tiết và hướng dẫn quan sát của những sự kiện quan trọng sẽ được cập nhật trước mỗi sự kiện tại website và các phương thiện thông tin khác của chúng tôi.
VACA
