Mặc dù thiên hà xoắn trong hình ảnh mới này từ Kính thiên văn không gian Hubble của NASA/ESA trông có vẻ yên bình, nhưng nó lại ẩn giấu một bí mật đầy hỗn loạn. Thiên hà này là NGC 4698, nằm cách chúng ta khoảng 55 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Virgo. Đây là một trong hơn một nghìn thiên hà thuộc Cụm thiên hà Virgo, cụm thiên hà lớn gần chúng ta nhất được liên kết với nhau bởi lực hấp dẫn.
Cấu trúc quen mà lạ
Là một thiên hà xoắn tương tự thiên hà Milky Way của chúng ta, NGC 4698 có các cánh tay xoắn uốn cong trong một đĩa mỏng gồm các ngôi sao, khí và bụi. Những cánh tay này được đánh dấu bởi các đám bụi màu nâu đục và rải rác các cụm nhỏ gồm những ngôi sao xanh sáng. Không giống nhiều thiên hà xoắn khác, chẳng hạn như thiên hà này được Hubble chụp gần đây, các cánh tay xoắn mảnh mai của NGC 4698 chỉ nổi bật ở những vùng ngoài của đĩa; các cánh tay xoắn thường kéo dài đến tận tâm thiên hà, nhưng các cánh tay xoắn của NGC 4698 dường như lại tránh xa vùng trung tâm phát sáng của nó. Thay vào đó, chúng nằm trong một cấu trúc dạng vòng bao quanh phần rìa của thiên hà.
“Trái tim” chứa lỗ đen siêu nặng
Vùng trung tâm của NGC 4698 bị chi phối bởi chỗ phình thiên hà kéo dài. Ánh sáng trắng ngà khuếch tán của chỗ phình này phát ra từ những ngôi sao nhỏ hơn, già hơn và nguội hơn so với các ngôi sao xanh có khối lượng lớn nằm rải rác trên đĩa ngoài của thiên hà. Những ngôi sao tập trung dày đặc này có quỹ đạo quanh một lỗ đen siêu nặng có khối lượng lớn gấp hàng triệu lần khối lượng của Mặt Trời. Các nhà khoa học đã phát hiện những dấu hiệu cho thấy lỗ đen này đang phát triển tích cực, hút khí vào bên trong nhờ lực hấp dẫn của nó.
Sự kỳ lạ
Với một đĩa sao phẳng và vùng trung tâm phát sáng khuếch tán, NGC 4698 trông rất giống một thiên hà xoắn điển hình - nhưng thiên hà này hoàn toàn không bình thường. NGC 4698 là một trong số rất ít thiên hà xoắn đã biết có chỗ phình kéo dài vuông góc với mặt phẳng của đĩa. Sự kéo dài này có thể được nhận thấy mờ nhạt trong hình ảnh Hubble, nơi ánh sáng mờ ảo của chỗ phình đầy sao lộ ra phía trên và phía dưới đĩa bụi. Đáng chú ý hơn nữa, các ngôi sao và khí ở gần tâm thiên hà nhất lại quay theo phương vuông góc với phần còn lại của đĩa!
Điều gì có thể khiến một thiên hà trở nên "lệch nhịp" như vậy? Các nhà thiên văn học nhận thấy nguyên nhân nhiều khả năng nằm bên ngoài thiên hà. Nếu NGC 4698 đã thu nhận khí từ một nguồn bên ngoài, lượng khí mới này có thể đã hình thành nên một đĩa khí và sao ở vùng trung tâm của thiên hà với góc nghiêng so với phần còn lại của đĩa. Một số quan sát cho thấy thiên hà này từng trải qua một vụ sáp nhập thiên hà quy mô nhỏ, được thể hiện qua một "đuôi" hydrogen ngắn kéo dài từ một phía của thiên hà.
Mở ra bức tranh lớn hơn
Dữ liệu được sử dụng để tạo nên hình ảnh này đến từ một chương trình quan sát tập trung vào các thiên hà trong Cụm thiên hà Virgo. Chương trình này nghiên cứu chi tiết các thiên hà tương đối gần này, chẳng hạn như các cụm sao riêng lẻ và các tinh vân. Đồng thời, các nhà nghiên cứu cũng sẽ sử dụng những dữ liệu này để xây dựng bức tranh tổng thể hơn, tìm hiểu cách hành trình của một thiên hà trong một cụm thiên hà ảnh hưởng đến quá trình tiến hóa của nó cũng như khả năng tạo sao mới.
Chuong Nguyen
Theo Phys.org
